Baʼzi hayotiy shiorlar uzun boʻladi va uzunligi bilan xotirada qolmaydi. Sevinch Halimovaning shiori esa harbiy buyruqdek qisqa. Unda ortiqcha soʻz deyarli yoʻq. Uni bir nafasda aytish mumkin, ammo uning har boʻlagi uzoq tushuntirishni talab qiladi.
Maqsadim — yuksalish, tamoyilim — halollik, qurolim — bilim.
Jumlaning tuzilishi oʻzi maʼno tashiydi. Birinchi boʻlak yoʻnalishni belgilaydi: qayerga borasan? Ikkinchisi chegarani qoʻyadi: qanday yoʻl bilan bormaysan? Uchinchisi esa vositani koʻrsatadi: nima bilan borasan? Bu uch savol istalgan katta ishning asosiy savollari. Davlatlar konstitutsiyalarida ham, kompaniyalar nizomlarida ham aslida shu savollarga javob izlanadi. Sevinch esa ularni oʻz hayoti uchun bir qatorda hal qilgan.
Tartib ham diqqatga loyiq. Tamoyil oʻrtada turibdi, maqsad bilan qurol orasida. Bu tasodif boʻlishi mumkin, ammo maʼno jihatidan aniq. Halollik yuksalishni ham, bilimni ham nazorat qiladi. Bilim halollikdan ajralsa, undan istalgan yoʻlda foydalanish mumkin. Yuksalish halollikdan ajralsa esa, u nimaga arziydi? Shu sababli maqolani uch qismga boʻlib oʻqish oʻrinli: qurol, tamoyil va maqsad.
Qiziltepadan boshlangan bilim
Sevinch 2008-yil 23-iyunda Navoiy viloyatining Qiziltepa tumanida tugʻilgan. Hozir Toshkentda yashaydi va Toshkent davlat iqtisodiyot universitetining birinchi bosqichida oʻqiydi. Asosiy yoʻnalishlari xalqaro iqtisodiyot, boshqaruv, sunʼiy intellekt, SMM, ijtimoiy faoliyat va adabiyotdir.
Tuman maktabi davrida u tuman fan olimpiadalarida faol ishtirok etgan. Olimpiada eng oddiy maʼnoda oʻquvchiga bir narsani oʻrgatadi: sinfingda birinchi boʻlish hammaning orasida birinchi boʻlish degani emas. Sinfdan chiqib, tuman darajasida oʻzini sinash oʻquvchining oʻz haqidagi tasavvurini aniqroq qiladi. Bunday tajriba kelajakda kattaroq maydonga chiqishdan oldingi kerakli qadamdir.
Viloyatdan poytaxtga koʻchish esa boshqa imtihon boʻlib, unda yosh talaba oʻzini birinchi navbatda oʻzi boshqarishga oʻrganadi. Uning qoʻlidagi qurol shu yerda ham asosiy tayanch boʻlib qoladi: yangi shaharda tanishlar kam boʻlishi mumkin, ammo bilim odam bilan birga koʻchib yuradi.
Besh fan: qurol ombori
Sevinchning eng koʻzga tashlanadigan akademik natijasi — bir vaqtning oʻzida 5 ta fandan Milliy sertifikat olgani. Bu raqam oddiy koʻrinsa-da, uning ortida katta tayyorgarlik turadi.
Abituriyent odatda ikki-uch fanga kuch beradi, chunki oliy taʼlimga kirish uchun shu yetarli. Beshta fandan sertifikat olish esa boshqacha yondashuvni talab qiladi. Har fanning oʻz mantigʻi bor. Bir fandan ikkinchisiga oʻtganda fikrlash usulini ham oʻzgartirish kerak boʻladi. Yana muhimi, bir vaqtda koʻp yoʻnalishda ishlash vaqtni qatʼiy taqsimlashni oʻrgatadi.
Harbiy tasvirni davom ettirsak, Sevinch oʻz omborida bir xil qurol saqlamagan. Turli vaziyat turli vosita talab qiladi. Iqtisod talabasi uchun aniq fan asoslari kerak, sheʼr yozadigan odam uchun til sezgisi. Sunʼiy intellekt bilan ishlashni rejalashtirgan kishi uchun esa ikkisi ham foyda keltiradi: chunki yangi vositalar bilan ishlaganda savolni aniq qoʻya olish va fikrni toʻgʻri ifodalash hal qiluvchi ahamiyatga ega boʻladi.
Shoira va koordinator
Qurolning ikkinchi tomoni soʻz. Sevinch sheʼriyat va insholar tanlovlarida tuman miqyosida 1- va 2-oʻrinlarni, shuningdek, maxsus pul mukofotlarini olgan. Bugun u Toshkent davlat iqtisodiyot universiteti «Mushoira» klubining koordinatori.
Iqtisodiyot universitetida sheʼriyat klubining mavjudligi va uni birinchi bosqich talabasining boshqarishi oʻz-oʻzidan qiziq holat. Bu yangi muhitga kelgan talabaning darhol oʻz oʻrnini izlaganini koʻrsatadi. Koordinatorlik esa sheʼr yozishdan boshqa koʻnikmani talab qiladi. Bu yerda yozuvchi emas, davra yaratuvchi kerak: kim keladi, qachon yigʻiladi, yangi kelgan talaba qanday qilib oʻz sheʼrini oʻqishga jurʼat topadi.
Iqtisodchi uchun sheʼriyat foydasiz mashgʻulot emas. Sheʼr yozgan odam ortiqcha soʻzdan qochishni, kam gap bilan koʻp maʼno berishni oʻrganadi. Bu mahorat Sevinchning shiorida ham koʻrinadi: bir qatorda butun dastur. Biznes muloqotida, taqdimotda, ijtimoiy tarmoqdagi matnda ham xuddi shu qobiliyat qadrlanadi.
Uning SMM yoʻnalishiga qiziqishi ham shu yerda oʻz izohini topadi. Ijtimoiy tarmoqlar hozir eʼtibor uchun kurashayotgan maydon va bu maydonda qisqa, aniq va taʼsirli soʻz qiymatlidir. Bir vaqtlar sheʼr va insho orqali orttirilgan tajriba bu sohada yangi qoʻllanish topishi mumkin.
Halollik: eng qiyin soʻz
Endi shiorning oʻrtasiga qaytaylik. Halollik soʻzi hammaga tanish, shu sababli u koʻpincha eʼtiborsiz qoladi. Lekin Sevinch uni oddiy fazilat sifatida emas, tamoyil sifatida aytadi. Bu ikki soʻz orasida farq bor. Fazilat odamda bor yoki yoʻq boʻlishi mumkin. Tamoyil esa odam oʻzi tanlagan, qiyin paytda ham chiqmaslikka qaror qilgan chegara.
Halollik talaba hayotida juda kundalik shakllarda sinovdan oʻtadi: birovning ishini koʻchirmaslik, oʻzi qilmagan ishni oʻziniki demaslik, sertifikatni bilim emas, faqat raqam uchun olmaslik. Biznesda esa bu sinov yanada qattiqlashadi. Xaridorga berilgan vaʼda, hamkor bilan kelishuv, xodimga toʻlanadigan haq — bularning hammasi tamoyilni pul bilan oʻlchaydi.
Sevinch oʻz kompaniyasini ochishni orzu qilayotgani uchun ham bu soʻzning shiorda turishi muhim. Tadbirkorlik haqidagi koʻp hikoyalar faqat tezlik va gʻalaba haqida gapiradi. Uning shiori esa boshidanoq yana bir shartni qoʻyadi: yuksalish, lekin har qanday yoʻl bilan emas.
Reja: bir kompaniya, koʻp ish oʻrni
Sevinchning kelajak rejalari bu maqolaning eng uzun qismi boʻlishga haqli, chunki u aniq oʻylangan. Lekin bir narsani takrorlab aytish kerak: bularning hammasi hozircha niyat, bajarilgan ish emas.
U zamonaviy kompyuter texnologiyalari, sunʼiy intellekt va SMM sirlarini chuqur oʻzlashtirib, oʻz sohasining yetuk mutaxassisi boʻlishni niyat qilgan. Xalqaro iqtisodiyot boʻyicha bilimlarini raqamli texnologiyalar bilan birlashtirib, kelajakda shaxsiy kompaniyasiga asos solishni rejalashtirgan.
Rejaning eʼtiborli qismi undan keyin keladi. Sevinch oʻz biznesi orqali mamlakatdagi koʻplab xotin-qizlar uchun yangi ish oʻrinlari yaratishni, ayollar uchun maxsus loyihalar ishlab chiqib, ularning ijtimoiy va iqtisodiy faolligini oshirishni maqsad qilgan.
Bu niyatning qiymati shundaki, u oʻz yuksalishini boshqalarning imkoniyati bilan bogʻlaydi. Ayollarning iqtisodiy faolligi masalasi faqat ularning oʻziga tegishli emas: ishlayotgan va daromad topayotgan ayol oilasi va bolalari taʼlimiga ham taʼsir koʻrsatadi. Raqamli sohalar esa bu masalada alohida imkoniyat beradi, chunki ularning koʻp qismini masofadan bajarish mumkin. Bu Sevinchning fikri emas, umumiy kuzatuv, ammo uning yoʻnalishlari qanday ulanishini tushuntirishga yordam beradi: SMM, sunʼiy intellekt va ayollar bandligi birgalikda mantiqli manzara hosil qiladi.
Ikki yil bu yerda, ikki yil u yerda
Sevinch taʼlimni ham xalqaro darajada davom ettirishni oʻylagan. U Oʻzbekistonda ikki yil oʻqib, keyin 2+2 xalqaro almashinuv dasturi doirasida chet el oliygohlarida tahsilni davom ettirishni, ilgʻor tajribani, zamonaviy biznes va boshqaruvni oʻrganib, Vatanga qaytishni orzu qiladi.
Bu rejaning eng muhim soʻzi «qaytish». Xorijda oʻqish orzusi koʻp yoshlarda bor. Ammo Sevinch hikoyani boshqa manzilda yakunlamoqchi: u oʻrgangan bilimi, orttirgan tajribalarini oʻz xalqi taraqqiyoti uchun xizmat qilishga yoʻnaltirishni maqsad qilgan. Yoʻlning oxirini oldindan bilib boʻlmaydi, lekin hozirgi niyat aniq aytilgan.
Shiorning birinchi boʻlagi shu yerda ochiladi. Yuksalish soʻzi Sevinchning talqinida faqat shaxsiy martaba zinapoyasini bildirmaydi. U kompaniya bilan, ish oʻrinlari bilan va Vatanga qaytish bilan bogʻlanib, boshqalarni ham koʻtaradigan harakatga aylanadi.
Sunʼiy intellekt davrida bilim nimaga kerak?
Sevinchning qiziqishlari orasida sunʼiy intellekt bor. Shu mavzu uning shiorini qiyin savol bilan sinaydi: agar mashina savolga bir soniyada javob bera olsa, bilim hali ham qurol hisoblanadimi?
Javob, ehtimol, shundan iboratki, bilim endi yanada kerak boʻlib bormoqda. Vosita tez javob beradi, lekin javobning toʻgʻriligini tekshirish uchun odamning oʻzi nimanidir bilishi kerak. Yaxshi savol berish uchun ham mavzuni tushunish zarur. Beshta fandan sertifikat olgan odam uchun bu afzallik aniq: u oʻzi bilmaydigan narsani koʻr-koʻrona qabul qilishga kamroq moyil boʻladi.
Halollik ham bu sohada yangi savollarga duch keladi. Mashina yozgan matnni oʻziniki deb koʻrsatish, soxta raqam bilan natija bezash, yolgʻon tarqatish osonlashdi. Texnologiya kuchaygan sari uning egasi oldidagi tamoyil masalasi kuchayadi. Shu maʼnoda Sevinchning uch soʻzi yangi davrda eskirmaydi, aksincha, yanada aniqroq eshitiladi.
Yuksalish kimning zinasidan?
Shiorning birinchi soʻzi haqida ham bir savol qoladi. Yuksalish hammaga kerak, ammo uning oʻlchovi har xil. Kimdir uni lavozim bilan, kimdir daromad bilan, kimdir taʼsir bilan oʻlchaydi. Sevinchning rejalariga qaraganda, uning oʻlchovida ish oʻrinlari soni ham bor.
Bunday oʻlchov tadbirkor uchun qiyin, lekin halol hisob-kitobdir. Kompaniya foydasini hisoblash oson. Xodim qaysi oilaning hayotini yaxshilaganini hisoblash qiyinroq. Shunday boʻlsa-da, biror odam boshidanoq shu savolni oʻz rejasiga kiritib qoʻysa, keyinchalik uni unutish qiyinroq boʻladi.
Mushoira davrasi nimani oʻrgatadi?
Mushoira anʼanasida soʻz doim boshqalar oldida aytiladi. Sheʼr oʻqigan odam darhol munosabatni sezadi, va bu munosabatdan yashirinib boʻlmaydi. Bunday davrani yuritgan koordinator esa ishonchli muhit yaratishi kerak. Keyinchalik jamoa boshqarmoqchi boʻlgan odam uchun bu kichik, ammo aniq amaliyotdir.
Sertifikatdan keyingi savol
Besh fandan sertifikat olgan odam oldida keyingi savol turadi: endi bu bilimni qayerda ishlatasan? Sevinch uchun javob biznes va ayollar bandligi bilan bogʻlangan, va shu sababli u yana bir yangi oʻrganish bosqichiga kiradi.
Birinchi bosqich talabasining dasturi
Sevinch Halimova hali birinchi bosqichda. Uning oldida uzoq yoʻl bor va u qanday burilishlarga ega boʻlishini hech kim bilmaydi. Rejalar oʻzgarishi tabiiy. Hayot koʻpincha oʻz tuzatishlarini kiritadi.
Lekin bir narsaning oʻzgarishi qiyin boʻlishi mumkin — shiorning qurilishi. Maqsad oʻzgarsa ham, tamoyil qoladi. Qurol yangilansa ham, uning bilim ekani qoladi. Shu sababli bu uch soʻzni konstitutsiya deyish mubolagʻa emas. Konstitutsiya har bir qonunni oldindan yozib bermaydi, u faqat ularning hammasi boʻysunishi kerak boʻlgan qoidani belgilaydi.
Sevinch ana shu qoidani talabalik yoʻlining boshidayoq yozib olgan. Endi qolgani uni bajarish, yaʼni eng qiyin qismi.
