Ensiklopediya yozuvi
  • Fan va Taʼlim

Shabnam Shokirova Axyor qizi

  • Abdulla Qodiriy nomidagi ijod maktabi oʻquvchisi
  • Maktab oʻquvchilar kengashi Sport vaziri
  • IT, tarix va tilshunoslik yoʻnalishlari vakili

Kamera bilan skanerlang: shu profil ochiladi

Shabnam Shokirova Axyor qizi
OʻzYYE aʼzosi31.07.2026 dan
Tugʻilgan sana
27.05.2010
Tugʻilgan joyi
Toshkent viloyati, Ohangaron tumani
Hudud
Toshkent viloyati

Registon koʻzoynak ichida: Shabnam Shokirova va uch feʼlli reja

Ohangaronda tugʻilgan, 2022-yildan Abdulla Qodiriy nomidagi ijod maktabida oʻqiydi. Sport vaziri, dasturlash va tarix havaskori, futbol oʻynaydi, ot minadi. Boshida turgan gʻoya esa kutilmagan: Oʻzbekiston merosini virtual reallikda ingliz tilida dunyoga koʻrsatish.

Tasavvur qiling: Uzoq mamlakatdagi oʻsmir boshiga koʻzoynak taqadi va birdan Samarqandda paydo boʻladi. Registon peshtoqlari tepasida turibdi. U boshini koʻtaradi, naqshlarni koʻradi. Quloqlariga inglizcha ovoz gapiradi: bu madrasani kim qurgan, unda qachon nima oʻqilgan. Yana bir daqiqadan keyin u Qodiriyning xonasi qanday boʻlganini tasavvur qilishi mumkin.

Hozircha bunday platforma yoʻq, hech boʻlmaganda Shabnam Shokirova oʻylagan shaklda. Bu uning rejasi. U 2010-yilda tugʻilgan oʻquvchi va bu kelajak hali yaratilmagan. Lekin undagi gʻoya profillardagi odatiy «jamiyatga foyda» degan umumiy maqsadlardan koʻra aniqroq. Uni tushunish uchun uning shiorini oʻqish kifoya.

Oʻtmishni tarix bilan oʻrgan, dunyo bilan ingliz tilida soʻzlash, kelajakni IT bilan qur!

Bu jumlada uch feʼl, uch zamon va uch qurol bor. Oʻtmish, hozirgi dunyo, kelajak. Tarix, til, kod. Kam shior bunday aniq qurilgan. Yosh odamlarning koʻp shiorlari ogʻir soʻzlar yigʻindisi boʻladi, bu esa rejaga oʻxshaydi: u roʻyxat. Ayni paytda u savol ham tugʻdiradi. Bir yosh odam uchta katta sohani bir vaqtda qanchalik chuqur oʻrgana oladi? Uch yoʻlning birlashishi qayerda haqiqiy, qayerda chiroyli gap? Maqola shu savollar atrofida yuradi.

Ohangaron va 2022-yil

Shabnam 2010-yil 27-mayda Toshkent viloyatining Ohangaron tumanida tugʻilgan. Hozir poytaxtda oʻqiydi. 2022-yilda u Prezident taʼlim muassasalari tizimidagi Abdulla Qodiriy nomidagi ijod maktabiga qadam qoʻygan va uning oʻzi bu voqeani hayotini oʻzgartirgan deb biladi. U hayotini oʻzgartirgan shaxs sifatida Prezidentni eʼtirof etadi, chunki uning tashabbusi bilan tashkil etilgan ijod maktabi tufayli u va tengdoshlari sifatli taʼlim olib, iqtidorini koʻrsatmoqda.

Ohangaron atrofi koʻmir va sanoat bilan tanilgan. Bunday joyda texnika begona narsa emas: mashina va zavod koʻp odam uchun kundalik manzara. Bu fikr uning tanlovini tushuntirmaydi, biz sababini aniq bilmaymiz. Ammo qiziq oʻxshatish beradi.

Yana bir qiziq jihat: u adabiy nom bilan atalgan maktabda oʻqiydi, biroq asosiy qiziqishi kompyuter. Bu gʻalati koʻrinishi mumkin. Odatda ijod maktabi sheʼr bilan bogʻlanadi. Unda dasturlash haqida oʻylayotgan oʻquvchi atrofdagilardan farq qiladi. Lekin uning loyihasi aynan shu uchrashuvdan chiqadi. Agar u boshqa maktabda IT oʻrganganida, balki oʻyin yoki ilova yozgan boʻlardi. Qodiriy nomi ostidagi maktab unga mazmun bergan: nimani koʻrsatish kerak?

Tarix: birinchi feʼl

Shabnam tarix, ingliz tili va axborot texnologiyalarini asosiy yoʻnalish deb biladi. Ingliz tilida tarixiy va texnikaviy adabiyotlar oʻqiydi. U maktab va viloyat miqyosidagi fan olimpiadalari hamda til bilish tanlovlarida qatnashadi.

Tarixni tasvirga aylantirmoqchi boʻlgan odam oldida bir qiyin masala turadi. Kitob «madrasa shu yerda boʻlgan» deb yoza oladi. Virtual dunyo esa hamma narsani koʻrsatishi kerak. Peshtoqning aynan qanday rangda boʻlgani. XV asrdagi talaba qanday kiyim kiygani. Devorlarga qaysi yozuv bitilgani. Bu savollarga koʻpincha aniq javob yoʻq. Shu oʻrinda haqiqiy tarixchilik boshlanadi: nimani bilamiz, nimani taxmin qilyapmiz? Tomoshabinga taxminni haqiqat deb koʻrsatish, ayniqsa chiroyli uch oʻlchovli tasvirda, juda oson. Odamlar koʻrgan narsasiga ishonadi.

Demak, u yaratmoqchi boʻlgan platforma tarixchi va dasturchini bir xonaga oʻtqazishni talab qiladi. Tarix bilan chuqur shugʻullanish uning loyihasi uchun bezak emas, asosiy shart. Merosni taʼriflaydigan odam birinchi navbatda manbaga sodiq boʻlishi lozim.

Ingliz tili: ikkinchi feʼl

Shiorning ikkinchi qismida «soʻzlash» feʼli bor. U «oʻqish» demagan, gapirish haqida aytgan. Bu kichik farq ahamiyatli. Biror yurt merosi haqida gapirish uchun avval kim bilan gaplashayotganingni bilish kerak. Amerikalik oʻsmir Ulugʻbek kimligini bilmasligi mumkin. Unga «buyuk astronom» desang, bu quruq koʻrinadi. Agar yulduzlar jadvalini shunchalik aniq tuzgan hukmdorning fojiali oxirini hikoya qilsang, u tinglaydi.

Bu xalqaro auditoriya bilan ishlashning birinchi saboqidir. Bizga oddiy koʻringan narsani tushuntirish, bizga muhim koʻringan narsani ham tashlab ketishga tayyor boʻlish kerak. Tarjima bu yerda soʻzlarni emas, kontekstni koʻchirishdir.

VR: uchinchi feʼl

Shabnam dasturlashni oʻrganib, sayt va mobil ilovalar uchun gʻoyalar ustida bahslashadi. Qiziqishlari orasida VR loyihalar ham bor.

Virtual reallik texnologiyasi koʻp yillardan beri «kelajakda hammasi ishlatadi» deb aytiladi va hali ham ommaviylashmagan. Qurilmalar qimmat, boshda uzoq turish noqulay. Dunyo muzeylarida virtual turlar bor, ammo ularning aksariyati bir marta koʻrilib, keyin unutiladi. Bu ochiq savol va uni halol aytish kerak. Texnologiya tez oʻzgaradi. U yuqori sinfda oʻrgangan vosita universitetni tugatganda eskirgan boʻlishi mumkin.

Shuning uchun aqlli yoʻl, ehtimol, juda koʻp narsani bir yoʻla qurmaslikdir. Bitta bino yoki bitta asar haqida kichik sinov loyihasi. Masalan, Qodiriy haqida ingliz tilida bir sahifa, oddiy brauzerda ishlaydigan uch oʻlchovli xona. Uni oʻnta chet ellik oʻsmirga koʻrsatib, nima tushunganini soʻrash. Bu rejani haqiqatga aylantiradigan birinchi kichik chiziq boʻlardi. Uning uchun juda katta mablagʻ ham kerak emas: oʻzi qiziqqan narsa yetarli.

Sport vaziri

Abdulla Qodiriy ijod maktabi oʻquvchilar kengashida Shabnam Sport vaziri hamda IT, tarix va tilshunoslik yoʻnalishlari vakili. U futbol, voleybol va ot minish bilan shugʻullanadi, futbol maydonida taktik mahoratini koʻrsatadi.

Ijod maktabi va futbol. Dasturlash va ot. Bu roʻyxatni oʻqigan odam biroz tabassum qiladi. Oʻsmir qiz uchun futbol maydoniga chiqish hali ham ayrim joylarda odatiy emas. Shabnam haqidagi maʼlumotda bu sport turlari tabiiy qiziqish sifatida sanaladi. Bu ham oʻzini boshqalarning qoliplariga sigʻdirmaslikning bir koʻrinishi.

Sport esa kompyuter oldidagi odamga jismoniy muvozanat beradi. Dasturchilar soatlab oʻtiradi, koʻzi va beli charchaydi. Futbolda boshqa tur bilim ishlaydi: jamoa bilan bir lahzada qaror qabul qilish, kim qayerda ekanini sezish. Ot minish yana boshqa narsa: u yerda sen boshqa bir tirik mavjudot bilan kelishasan, buyruq bilan emas, sezgi bilan. Uning ot minishi ham kutilmagan tarzda tarix bilan bogʻlanadi: bu yerlarning koʻp asrlik hikoyalari ot ustida yozilgan.

Sport vaziri lavozimi, maktab kengashi uchun oddiy nom boʻlib tuyuladi. Lekin unda ham kichik masʼuliyat bor: musobaqa, kiyim, maydon, kim qaysi jamoada, kim xafa boʻldi.

Uchovini birlashtirish

Shabnam yoshlarga shunday chaqiriq qiladi: «Zamondan ortda qolmaslik uchun IT-saboqlarini oling, dunyoga chiqish uchun ingliz tilini oʻrganing va kimligingizni unutmaslik uchun tarixingizni biling. Uchovini birlashtirsangiz, sizni hech kim toʻxtata olmaydi!»

Bu gapdagi eng qiziq iboralar har bir qurolning sababi. IT — ortda qolmaslik uchun. Til — chiqish uchun. Tarix — unutmaslik uchun. U kuchli xulosa chiqaradi. Tarix uning tasavvurida faqat maʼlumot emas, kimlik masalasi. Texnologiya tez oʻzgarib, odamlarni bir xil qilayotgan davrda, «kimligingni unutmaslik» soʻzi kerakli ogohlantirishdir.

Oxirgi jumla esa yoshlik ishonchi: hech kim toʻxtata olmaydi. Hayotda toʻxtatadigan narsa koʻp boʻladi va bu ularning eng kichigi emas: moliya, boshqalarning shubhasi, oʻzingning charchashing. Uch sohani birlashtirgan odam uchun yana bir xavf bor: hammasida oʻrtacha boʻlib qolish. Tor mutaxassis koʻpincha ishga tezroq olinadi. Ikki sohaning chegarasidagi odam esa, agar birini chindan yaxshi bilsa, noyob boʻladi. Bir kuni u qaysi birini tayanch qilishni hal qilishi kerak boʻladi.

Platforma: reja

Shabnamning asosiy maqsadi Oʻzbekistonning boy tarixiy va adabiy merosini ingliz tilida virtual (VR) tarzda dunyoga tanituvchi yirik IT platformalar va raqamli loyihalar yaratishdir. U Oʻzbekiston madaniyatini axborot texnologiyalari orqali targʻib etishni oʻz burchi deb biladi. Bu loyiha hali mavjud emas, u reja.

Bunday rejaning haqiqiy qiyinligi kodda emas. Merosning egalari bor: muzeylar, arxivlar, olimlar, ruxsatlar. Kim toʻlaydi? Kim tahrirlaydi? Yirik platforma uchun jamoa kerak: tarixchi, tarjimon, uch oʻlchovli modellar rassomi, dasturchi. Shabnamga endi kod yozishdan tashqari, odamlarni bir ishga yigʻishni ham oʻrganish kerak boʻladi. Sport vazirligi tajribasi bu yerda kutilmagan foyda keltirishi mumkin.

Inglizcha kitob oʻqishning boshqa foydasi

Shabnam tarixiy va texnikaviy adabiyotlarni ingliz tilida oʻqiydi. Bu odat uning loyihasiga kutilmagan foyda beradi. Oʻzbekiston tarixi haqida chet ellik mualliflar yozgan kitoblarni oʻqigan odam bizning tariximiz tashqaridan qanday koʻrinishini biladi. Ular nimani bilishadi, nimani bilmaydi, qayerda adashadi?

Chet ellik tomoshabinga moʻljallangan platforma aynan shu bilimga muhtoj. U oʻsha odamning boshidagi tayyor tasavvurdan boshlashi kerak. Agar mehmon Oʻzbekiston haqida faqat Ipak yoʻli va palovni bilsa, gapni shu yerdan olib, uni oʻzi kutmagan joyga yetaklash mumkin. Bu ham tarix, ham til, ham loyihalash savoli.

Koʻzoynakni yechganda

Maqola boshida bir oʻsmir koʻzoynak taqqan edi. Oxirida uni yechadi. U oʻz xonasiga qaytadi, Samarqand yoʻq. Lekin yaxshi loyiha shu yerda ishlaydi: u haqiqiy shaharni almashtirmaydi, unga ishtiyoq uygʻotadi. U bola «buni oʻz koʻzim bilan koʻrishim kerak» deydi yoki kutubxonaga borib Ulugʻbek haqida oʻqiydi.

Shabnamning shiorida ham oʻsha tartib saqlangan. Avval oʻrganasan, keyin soʻzlashasan, keyin qurasan. U hali birinchi va ikkinchi bosqichlar orasida, kichik xonada, ingliz tilidagi tarix kitobi va ochiq kod bilan oʻtiribdi. Dunyo hali bu maktab oʻquvchisini bilmaydi. Registon esa joyida, kutishga oʻrgangan.

Yetakchi Iqtibosi

Iqtibos posteri 16:9

Siz ham Ensiklopediyaga qoʻshiling va Yetakchilar qatoridan joy oling!

Oʻzbekistonning eng faol yetakchi yoshlari safidan joy oling, shaxsiy biografiyangiz va yutuqlaringizni jurnalimizda eʼlon qiling! Barcha jurnal sonlarini mutolaa qilish va ensiklopediyada oʻz sahifangizga ega boʻlish uchun hoziroq ariza topshirishingiz mumkin.