Biz tez odamlarni yaxshi koʻradigan zamonda yashayapmiz. «Erta boshladi», «yoshligidayoq erishdi», «muddatidan oldin qabul qilindi» — bu iboralar yutuq haqidagi matnlarning sevimli soʻzlariga aylangan. Yosh avlod yigirma yoshida natija koʻrsatmagan odamni kechikkan deb hisoblay boshlaydi. Oʻn besh yoshli bola tengdoshi haqidagi yangilikni oʻqiydi va oʻzini orqada qolgan his qiladi.
Shuning uchun Nigoraxon Abdugʻaniyevaning jumlasi bu shovqin orasida boshqacha eshitiladi.
Asta-sekin yurayotgan odam ham maqsadga intilsa, hech qachon orqada qolmaydi.
Bu gapda «orqada» soʻzi muhim. Orqa qayerda? Kimning orqasida? Agar hamma bir xil yoʻlda yugurayotgan boʻlsa, sekin yurgan odam albatta orqada qoladi. Nigoraxon esa boshqacha tasavvur qiladi: agar maqsad oʻzingniki boʻlsa, solishtirish maʼnosini yoʻqotadi. Toqqa chiqayotgan odam boshqa togʻga chiqayotgan odamdan «orqada» boʻla olmaydi.
Lekin gap sekinlikni oqlash haqida emas. Unda shart bor: «maqsadga intilsa». Toʻxtab turgan odam haqida gap ketmayapti. Sekin, ammo toʻxtamasdan. Masalning eski toshbaqasi ham quyondan shu yoʻl bilan oʻzgan edi. Nigoraxonning yoʻliga qaraganda, bu fikr oddiy tasalli emas: u koʻp yillik ish tarzini tasvirlaydi.
Buloqboshi va 7-sinfdagi burilish
Nigoraxon 2010-yil 30-avgustda Andijon viloyatining Buloqboshi tumanida tugʻilgan va shu yerda yashaydi. 2023–2024-oʻquv yilida Muhammad Yusuf nomidagi ijod maktabining 7-sinfiga qabul qilingan. Asosiy yoʻnalishlari sheʼriyat, badiiy ijod, filologiya, teatr sanʼati va ekologik volontyorlikdir.
Oʻquvchi uchun 7-sinfda yangi maktabga oʻtish oson emas. Tanish sinf, tanish muallimlar qoladi. Yangi joyda hamma sen kabi saralangan bolalar, yangi kelganga darrov eʼtibor bermaydi. Oldingi maktabingdagi eng yaxshi yozadigan bola bu yerda oddiy oʻquvchi boʻlib qolishing mumkin. Bu ayni paytda ogʻriqli va foydali tajriba. Odam oʻz oʻlchovini shunda birinchi marta toʻgʻrilaydi.
Ijod maktabida u aktyorlik hamda audiovizual asarlarni qayta ishlash toʻgaraklarida qatnashgan. Keyingi yillardagi natijalari shu toʻgaraklardan oʻsib chiqqan koʻrinadi. Sanalarga eʼtibor bersak, u yil sayin bitta yangi narsa qoʻshgan: avval audio asar, keyin teatr, keyin olimpiada. Sekin yurish aynan shunday koʻrinadi.
Sheʼrni tinglash
Maktabga kirgan yilining oʻzida uning «ONA» nomli birinchi audio asari chiqqan. Keyinroq «SHOIRNI ESLAB» nomli ikkinchi audio asari tinglovchilarga taqdim etilgan.
Audio shakl yosh shoira uchun qiziq tanlov. Sheʼr dastlab tinglash uchun yaratilgan. Mumtoz davrda ham, xalq ogʻzaki ijodida ham u kitobdan oldin ovozda yashagan. Baxshilar dostonni yoddan aytgan, gʻazal majlislarda oʻqilgan. Bosma kitob sheʼrni koʻzga oʻtkazdi. Telefon va naushnik esa uni yana quloqqa qaytarmoqda. Audio asar qayerda toʻxtash, qaysi soʻzga urgʻu berish, qachon nafas olish kerakligini muallif oʻzi hal qiladigan shakl.
Ona haqidagi birinchi asar ham tabiiy. Koʻp yosh ijodkor shu mavzudan boshlaydi, chunki u eng yaqin. Lekin bu mavzu ayni paytda eng qiyinlardan biri: unda ming marta aytilgan soʻzlar turadi. Yangi narsa aytish uchun umumiy maqtovdan chiqib, aniq bir ona, aniq bir qoʻl, aniq bir kechqurunni koʻrsatish kerak boʻladi. Bu mahorat yillar bilan keladi.
Ikkinchi asar nomi esa boshqa yoʻnalishni koʻrsatadi. «Shoirni eslab» — bu oʻzi oʻqiyotgan maktabning nomi berilgan odamga nisbatan yozilgan boʻlishi mumkin, ammo aniq kimga bagʻishlangani haqida maʼlumotda ochiq aytilmagan.
100 foiz: raqam nimani anglatadi?
Nigoraxon ona tili va adabiyot fanidan Milliy sertifikat imtihonida 100 foizlik A darajani qoʻlga kiritgan. Bu natija oʻsmir uchun alohida diqqatga loyiq. Testda hech qanday xato qilmaslik kuchli diqqat va tayyorgarlikni talab qiladi.
Lekin u yana bir savolni ham qoʻzgʻaydi. Yuz foiz til bilishning yakuni emas. Test savoli berilgan qoidani tekshiradi. Tilning boyligi esa qoidadan tashqarida ham davom etadi: xalq iborasi, shevada saqlangan soʻz, Navoiy tilining qatlamlari. Tilni yuz foiz bilgan odam yoʻq, shu tilning eng buyuk olimlari ham buni aytgan. Sertifikat bu yerda oxiri emas, kirish chiptasidir. Nigoraxon DSc darajasiga intilishini aytib, buni tushunayotganini koʻrsatadi.
Teatr va olimpiada
2024–2025-oʻquv yilida u respublika miqyosidagi «Teatr – ibratxonadir» shiori ostidagi «Turon» musobaqasida jamoasi bilan 3-oʻrinni olgan. 2025–2026-oʻquv yilida Respublika ijodiy olimpiadasining maktab bosqichida 1-oʻrinni egallab, Qashqadaryo viloyatida boʻlib oʻtgan respublika yakuniy bosqichida 3-oʻrin sohibasi boʻlgan.
Teatrdagi tajriba audio asarlar bilan ichki bogʻliq. Sahnada ovoz boshqacha ishlaydi: u zalning oxirigacha yetishi kerak, lekin baqiriqqa aylanmasligi lozim. Aktyorlik darsidan olingan nafas va talaffuz koʻnikmasi keyingi audio yozuvda ham, olimpiadadagi chiqishda ham ish beradi.
«Teatr – ibratxonadir» iborasi bu yerda alohida oʻringa ega. Bu gap Mahmudxoʻja Behbudiyga tegishli. Jadidlar teatrni koʻngilochar emas, xalqni uygʻotish vositasi deb bilgan. Bir asr oldin aytilgan bu shior bugun maktab oʻquvchilari tanlovining nomida yashayotgani qiziq. Yosh ijodkor shu orqali, oʻzi sezsa-sezmasa ham, uzoq bir anʼanaga qoʻshiladi.
Hikoya va maqola
Uning ijodiy namunasi ijod maktablari oʻquvchilarining «Ijod bogʻidan guldasta» toʻplamining 6, 7 va 8-sonlariga kiritilgan. «Tong yulduzi» gazetasida «Vatanning gʻildiragi» nomli hikoyasi va «Ijod ostonasi» nomli maqolasi chop etilgan. U Zulfiyaxonim xotirasiga bagʻishlangan adabiy kechalar, Erkin Vohidov sheʼriyat bayramlari, Muhammad Yusuf tavalludiga bagʻishlangan naziralar va onlayn tanlovlarda qatnashib, diplom va sovgʻalar olgan.
Nazira mumtoz sheʼriyatdagi eski anʼana. Shoir boshqa shoirning sheʼriga javob sifatida xuddi shu vazn va qofiyada yangi sheʼr yozadi. Bu taqlid emas, suhbat. Navoiy ham oʻzidan oldingilarga nazira yozgan. Yosh shoira uchun Muhammad Yusuf sheʼriga nazira yozish oʻz ustozi bilan bahslashish, undan oʻrganish va oʻzini sinash usulidir.
Nigoraxon sheʼrdan tashqari hikoya ham yozgani muhim. Sheʼr bir kechinmani qisqa ushlab qoladi. Hikoya esa vaqt talab qiladi: voqea, xarakter, oxir. Hikoya yozgan odam sabr qilishni oʻrganadi. Sekin yurish gʻoyasi bu janrda ayniqsa kerak.
Eko-koʻngillilar va GrowX
Nigoraxon maktabdagi «Eko-koʻngillilar» jamoasi aʼzosi, «GrowX» ijtimoiy loyihasi tashkilotchilaridan biri. Daraxt ekish va shoira boʻlish orasida umumiylik bor: ikkalasida ham natija darhol koʻrinmaydi. Nihol bir kunda daraxt boʻlmaydi. Uni har kuni tortib koʻrgan odam ildizini buzadi. Sekinlikka hurmat bu mashgʻulotda oʻz-oʻzidan paydo boʻladi.
Buloqboshidek tumandan chiqqan bola uchun jamoaviy ish yana bir narsani beradi. U shoira sifatida yolgʻiz qolib ketmaydi. Atrofdagilar uni soʻz bilan emas, daraxt koʻtarib turgani uchun ham taniydi. Bu ijodkor uchun foydali: oddiy hayotdan uzilib qolmaslik sheʼrni ham sogʻlom saqlaydi.
U oʻz yutuqlari ortida oilasi, ota-onasining ishonchi va ijod maktabi ustozlarining mehnati turganini alohida eʼtirof etadi. Boshlagan ishni oxiriga yetkazish, qiyinchilikdan choʻchimaslik va oʻz ustida ishlashni oʻz qoidasi deb biladi. U yoshlar uchun yaratilgan imkoniyatlardan foydalanib, Oʻzbekiston salohiyatini jahonga koʻrsatishni fuqarolik burchi deb hisoblaydi.
Filologiya fanlari doktori: reja
Nigoraxonning maqsadlari aniq: Zulfiya nomidagi Davlat mukofotini qoʻlga kiritish, Filologiya fanlari doktori (DSc) darajasigacha yetishish, oʻzbek tilining boyligi va jozibasini jahon anjumanlarida namoyon etish. Bular hali amalga oshmagan maqsadlar.
DSc haqida gapirgan oʻquvchi kam uchraydi. Bu daraja yosh odam oʻylagandan ham uzoq: bakalavriat, magistratura, doktorantura, himoya. Bir necha oʻn yillik ish boʻlishi mumkin. Lekin shu uzoq maqsad shioriga mos keladi. Filologiya aynan sekin yuradiganlar fanidir. Bir soʻz tarixini oʻrganish, eski qoʻlyozmani solishtirish, shevalarni yigʻish uchun yillar kerak. Bu sohada tez natija deyarli boʻlmaydi. Oʻzbek tilining jozibasini xalqaro anjumanda koʻrsatish uchun avval uni oʻzi chuqur oʻrganishi, boshqa tillar bilan solishtira olishi kerak boʻladi. Uning natijalar roʻyxatida hozircha chet til sertifikati yoʻq. Bu keyingi qadam boʻlishi mumkin.
Zulfiya nomi
Nigoraxon orzu qilgan mukofot Zulfiya nomi bilan bogʻliq. Bu shoira oʻzbek sheʼriyatida uzoq va ogʻir yoʻl bosgan. Uning «Oʻgʻlim, sira boʻlmaydi urush» kabi satrlari koʻp avlod xotirasida qolgan. Zulfiyaxonim xotirasiga bagʻishlangan adabiy kechalarda qatnashgan oʻquvchi bu nomning orqasida faqat mukofot emas, butun bir hayot borligini bilib oladi.
Mukofotlar haqida orzu qilish yosh ijodkor uchun tabiiy, ammo eng foydali savol boshqa: u sheʼrlardan nima oʻrganish mumkin? Sodda soʻz bilan katta dardni qanday aytish mumkin? Agar bu savol Nigoraxonni oʻqishga olib borsa, mukofotga intilish ham oʻz maqsadini oqlagan boʻladi.
Yetib kelgan odam
Maqola boshida tez odamlar haqida gapirgan edik. Buloqboshidan chiqqan bu oʻquvchi ham, aslida, tashqaridan qaraganda sekin emas. Yosh boʻlishiga qaramay, natijalari koʻp. Shunda u nima uchun sekinlik haqida gapiradi?
Ehtimol, bu oʻziga aytilgan gapdir. Yonida yana-da tez yurgan tengdoshlar bor. Ijod maktabida har doim kimdir kitobini chiqargan, kimdir kattaroq tanlovda yutgan boʻladi. Bunday muhitda bola osongina oʻzini kechikkan deb hisoblashi mumkin. Shior oʻsha tashvishga javobdir: agar yoʻlda davom etayotgan boʻlsang, sen kechikmagansan. Oʻzbek tilining bir soʻzi ming yillar davomida oʻzgarib kelgan va hali ham yoʻlda. Filologiya doktori boʻlishni orzu qilgan odamga tezlik haqida bundan yaxshi dars topish qiyin.
