Ensiklopediya yozuvi
  • Fan va Taʼlim

Moʻminaxon Akromova Latifjon qizi

  • Mirzo Ulugʻbek nomidagi Oʻzbekiston Milliy universiteti talabasi
  • Oʻqituvchi
  • Esseshunos ekspert
  • "Gʻazal AI" loyihasi hamasoschisi

Kamera bilan skanerlang: shu profil ochiladi

Moʻminaxon Akromova Latifjon qizi
OʻzYYE aʼzosi30.07.2026 dan
Tugʻilgan sana
02.06.2008
Tugʻilgan joyi
Toshkent viloyati, Chinoz tumani
Hudud
Toshkent viloyati

Tepalikda toʻxtamaslik: Moʻminaxon Akromova, buvisining medali va gʻazal bilan ishlaydigan mashina

Chinozlik oʻqituvchi, esseshunos ekspert, Oʻzbekiston Milliy universiteti talabasi va «Gʻazal AI» loyihasining hamasoschisi. U oʻz hayotini sunʼiy intellekt olimlari yaxshi biladigan bir atama bilan tushuntiradi: lokal maksimum.

Tuman ichida turgan odamni tasavvur qiling. U eng baland joyni topmoqchi, ammo atrofini koʻrmaydi. Bitta oddiy qoida bilan yuradi: qaysi tomon tepaga koʻtarilayotgan boʻlsa, oʻsha tomonga qadam tashla. Biroz yurib, bir choʻqqiga chiqadi. Har tomon pastga ketadi. Men eng tepadaman, deb oʻylaydi. Tuman tarqaganda esa ufqda undan ikki barobar baland togʻni koʻradi.

Kompyuter fanlarida bu holat «local maximum» deb ataladi. Algoritm yaxshi yechim topadi va yana yaxshisi borligini koʻrmay, toʻxtab qoladi. Haqiqiy eng yuqori nuqta esa «global maximum» deyiladi. Moʻminaxon Akromova bu atamalarni shaxsiy rivojlanishiga tatbiq etadi. Uning fikricha, erishilgan har bir muvaffaqiyat faqat oraliq bosqich va odam shu darajada toʻxtab qolmay, yuqoriroq marraga intilishi kerak.

Oʻzbek tili va adabiyoti yoʻnalishidagi yosh pedagogning bu tilda gapirishi oʻzi bir hikoya. Ammo uning hayotiy shiori boshqa tilda, ancha eski ohangda yozilgan.

Kichik harakatlar — buyuk zafarlar muqaddimasi.

«Muqaddima» — kitob boshidagi soʻz. Ibn Xaldunning mashhur asari ham shunday nomlangan. Mumtoz kitoblarda u asosiy matnga kirish boʻladi. Moʻminaxon uchun kichik harakat ana shu muqaddima: oʻzi kichik, ammo undan keyin nima kelishini aytib turadi. Birinchi qarashda shior va lokal maksimum gʻoyasi bir-biriga zid koʻrinadi. Biri «kichik qadamlar yetarli» deydi, ikkinchisi esa, algoritm misolida, kichik qadamlar seni kichik choʻqqiga olib chiqib qoʻyishini ogohlantiradi. Maqolaning asosiy savoli shu: bir odam ikkalasini qanday birga olib yuradi?

Chinozdagi kitoblar

Moʻminaxon 2008-yil 2-iyunda Toshkent viloyatining Chinoz tumanida tugʻilgan va hozir ham shu yerda yashaydi. Oiladagi kitobxonlik muhiti, yaqinlarining qoʻllab-quvvatlashi unga taʼsir qilgan. U bitta fan bilan cheklanmay, ona tili, adabiyot, chet tillari va mantiqiy fanlarga qiziqib ulgʻaygan.

Uning fikricha, odamning qayerda tugʻilgani kelajakdagi imkoniyatlarini belgilab bermaydi. Maqsad, intizom va bilim orqali har bir yosh oʻz yoʻlini yarata oladi. Bu gapga oʻzi misol boʻlishi mumkin, ammo unda toʻliq haqiqat ham yoʻq, chunki uning oʻziga juda muhim bir omil berilgan: oila.

Buvisi

Moʻminaxon hayotiga eng katta taʼsir koʻrsatgan odam uning buvisidir. Buvisi Respublika ingliz tili olimpiadasi gʻolibasi, uzoq yillik fidoyi pedagog va «Shuhrat» medali sohibasi. Moʻminaxon buvisining yoʻliga va odamlarning unga hurmatiga havas qilib, ilm yoʻlini tanlagan. U barcha muvaffaqiyatlari ortida buvisining daldasi va oʻgiti turganini taʼkidlaydi. Halollik, mehnatsevarlik va masʼuliyatni undan oʻrgangan.

Bu yoʻldagi eng noyob narsa shu boʻlishi mumkin. Koʻpchilik ustozni maktabda topadi. Unda esa ustoz uyda boʻlgan. Bunday oilada bola uzoq yillik pedagogga boʻlgan hurmatni kichikligidan koʻradi. Pedagoglik haqidagi tasavvuri darslikdan emas, uydan keladi. Hurmat bu uyda koʻzga koʻrinadigan narsa.

Oʻqituvchilik uzoq vaqt jamiyatda past baholanadi deb aytiladi. Moʻminaxon uchun esa uning ichki manzarasi boshqacha: oʻqituvchi hamma hurmat qiladigan odam. Bu tasavvur uni boshqa minglab oʻsmirlardan ajratadi. Biroq bunday meros yukni ham oladi. Oilada kimdir shunday natijaga erishgan boʻlsa, yosh avlod oʻzini u bilan oʻlchaydi. Shuning uchun u buvisini takrorlash emas, boshqa bir narsani qoʻshish yoʻlini topgan koʻrinadi: buvisi ingliz tilida boʻlsa, u oʻzbek tili va sunʼiy intellektda.

Ijod maktabidan universitetga

2023–2026-yillarda Moʻminaxon Abdulla Qodiriy nomidagi ijod maktabida oʻqigan. Bu muhitda u fikrni ravon va taʼsirchan ifodalash, matn va esselar bilan professional ishlash koʻnikmalarini shakllantirgan. Hozir Mirzo Ulugʻbek nomidagi Oʻzbekiston Milliy universitetida tahsil oladi.

Mirzo Ulugʻbek va Abdulla Qodiriy. Bir odam ikkita nom ostidan oʻtmoqda: biri olim, boshqasi yozuvchi. Uning qiziqishlari ham xuddi shu ikki yoʻlda: adabiyot va aniq fikrlash.

Akademik natijalari: Oʻzbek tili va adabiyoti fanidan A+ milliy sertifikati, ingliz tilidan CEFR B2, matematika va tarix fanlaridan milliy sertifikatlar. U 2025–2026-oʻquv yilida ona tili va adabiyot fanidan Respublika fan olimpiadasida qatnashgan, «Raqamli avlod qizlari» tanlovi va «Zomin-2026» seminari ishtirokchisi. Matematika sertifikati shu roʻyxatdagi kutilmagan satr. Filologlar orasida raqamlardan qochadiganlar koʻp. U esa unga qiziqqan, «lokal maksimum» iborasini ham, ehtimol, shu qiziqish olib kelgan.

Yosh oʻqituvchi

Moʻminaxon IQ Academy oʻquv markazida oʻqituvchi va «Iqro» taʼlim jamoasida esseshunos ekspert sifatida ishlaydi. U oʻquvchilarga esse yozish va ona tili qoidalarini oʻrgatadi. Pedagogik faoliyatni bilim ulashish va yosh avlod dunyoqarashini shakllantirish masʼuliyati deb biladi.

Esse oʻrgatish oʻzi nozik ish. Bugun milliy sertifikat imtihoni tufayli essega talab katta. Shunday holatda bozorda shablonlar paydo boʻladi: kirish shunday, ikkinchi xatboshi shunday, xulosa tayyor iboralar bilan. Oʻquvchi ball oladi, ammo fikrlashni oʻrganmaydi. Yaxshi esse oʻqituvchisi oldida kundalik ziddiyat turadi: ball olishga yordam berish kerakmi yoki fikrlashga? Ikkalasini birga qilish mumkin, biroq oson emas.

Bu yerda yana lokal maksimum tushunchasi ishlaydi. Shablon lokal choʻqqi: tez natija beradi, oʻquvchi xursand. Uning yuqorisida esa oʻz fikringni oʻz soʻzing bilan aytish turadi. U yerga borish uchun birmuncha pastga tushish, ball ololmaydigan bir necha sinov matnini yozish kerak boʻladi. Algoritmlar ham yuqoriroq choʻqqini topish uchun baʼzan ataylab pastga qadam tashlaydi. Bu oʻqituvchi uchun yaxshi tasvir.

Oʻzi talaba boʻla turib dars berish ham foydali. Oʻrgatgan odam oʻzi tushunmagan joyini darhol koʻradi. Bir oʻquvchi «nima uchun?» deb soʻraganda, yodlangan qoida yetmaydi.

Gʻazal va algoritm

Moʻminaxon «Gʻazal AI» loyihasining hamasoschilaridan biri. Loyiha mumtoz adabiyotni, xususan gʻazallarni raqamlashtirish, yoshlar orasida kitobxonlik va adabiy merosni targʻib qilishga qaratilgan.

Gʻazal sunʼiy intellekt uchun juda qiyin matn. Birinchidan, til eski: arabcha va forscha soʻzlar, unutilgan iboralar. Ikkinchidan, unda maʼno qatlamlari bor: «may» soʻzi bir paytning oʻzida sharob ham, ilohiy ishq ham. Navoiy satrini oʻqigan odam shu ikki qatlamni birga ushlaydi. Mashina esa koʻpincha birinchi maʼnoda qolib ketadi yoki juda ishonch bilan notoʻgʻri izoh beradi. Uchinchidan, oʻzbek tilidagi manbalar raqamli shaklda hali oz. Tilga oid modellarni oʻqitish uchun esa aynan matnlar kerak.

Demak, bu loyiha uchun filolog zarur. Kod yozadigan odam matnni bilmasligi mumkin. Bilim boʻlmasa, mashina chiroyli xato ishlab chiqaradi. Eski matnni oʻqiydigan yosh odam shu yerda bebaho boʻlishi mumkin. Bizda loyiha natijalari haqida maʼlumot kam: u qancha gʻazalni qamrab olgan, kim foydalanadi, sifati qanday? Bu savollar hali ochiq va ularning javobi loyihaning haqiqiy qiymatini koʻrsatadi. Bu yoʻnalish esa, shubhasiz, kerakli.

Tanqid haqida

Moʻminaxon liderlikda kamtarinlik, samimiyat va masʼuliyatni eng ustuvor fazilat deb biladi. Boʻsh vaqtida xorijiy tillarni oʻrganadi, chet tillarida ijodiy va analitik matnlar yozadi. U yoshlarga shunday deydi: «Har qanday tanqid va kamchiliklarni toʻgʻri qabul qilish, ulardan toʻgʻri xulosa chiqarish kerak. Biror ishda muvaffaqiyatsizlikka uchradingiz degani hammasi tugadi degani emas, sizni boshqa joyda xayrli yutuqlar kutib turadi. Hayotda toʻgʻri pozitsiyani tanlab olish muhim, bugungi harakatlar kelajakdagi imkoniyatlarni belgilab beradi!»

«Sizni boshqa joyda xayrli yutuqlar kutib turadi» degan gap oddiy tasalli kabi eshitiladi. Lekin u oʻsha tepalik tasviriga mos keladi. Bir yoʻlning yopilishi seni boshqa nishabga olib oʻtadi. Tanqid ham shu yerda maʼlumot vazifasini bajaradi. Tuman ichidagi odamga hech kim «bu choʻqqi eng balandi emas» demasa, u oʻsha yerda qolib ketadi. Tanqidchi tashqaridan koʻrgan odam. Yoqimsiz, ammo foydali.

Reja: oʻzbek tilining nufuzi

Moʻminaxonning asosiy maqsadi oʻz bilimi, pedagogik mahorati va ilmiy-innovatsion loyihalari bilan oʻzbek tili va adabiyotining nufuzini yuksaltirish, ilmiy va pedagogik faoliyatini rivojlantirish hamda yurt taraqqiyotiga hissa qoʻshishdir. Bu hali reja.

Bu reja bugungi kunda alohida ahamiyatga ega. Sunʼiy intellekt davrida kam matnga ega tillar yana orqada qolish xavfi ostida. Agar oʻzbek tilida yaxshi raqamli korpus, tahrir qilingan matnlar, ishonchli lugʻatlar boʻlmasa, modellar bu tilda zaif ishlaydi va yoshlar boshqa tilda gapirishni afzal koʻradi. Til nufuzi bugun shunchaki sheʼr bilan emas, maʼlumotlar bilan ham himoya qilinadi. Bu kitob oʻqigan va matematikani ham bilgan odamlarga ochiq ish.

Ikki tilda yozish

Moʻminaxon chet tillarida ham ijodiy va analitik matnlar yozadi. Esseshunos uchun bu foydali sinov. Ingliz tilida yozganda tayyor iboralar kamroq boʻladi va odam fikrini aniqroq aytishga majbur boʻladi. Keyin ona tiliga qaytganda ham matni tiniqroq chiqadi. Oʻquvchilarga esse oʻrgatadigan odam ham oʻzini shu yoʻl bilan tekshira oladi: oʻzim yangi tilda yozganimda qayerda qiynalaman? Bu tajriba oʻqituvchini oʻquvchi oʻrniga qoʻyadi.

Ufq

Endi maqola boshidagi ziddiyatga qaytish mumkin. Kichik qadam haqidagi shior va lokal maksimum haqidagi ogohlantirish aslida bir-birini toʻldiradi. Har kuni kichik qadam tashlash kerak, boshqa yoʻl yoʻq, hech kim ikki qadamda toqqa chiqmagan. Ammo vaqti-vaqti bilan toʻxtab, tuman tarqalishini kutib, ufqqa qarash ham kerak. Men toʻgʻri togʻdamanmi?

Buvisining medali uzoq yillik mehnatning belgisi: bir dars, keyingi dars. Nabirasi endi boshqa nishabda, oʻz gʻazali va oʻz algoritmi bilan. Qaysi choʻqqigacha borishini u ham bilmaydi. Faqat buni biladi: hozir turgan joyi oxiri emas.

Yetakchi Iqtibosi

Iqtibos posteri 16:9

Siz ham Ensiklopediyaga qoʻshiling va Yetakchilar qatoridan joy oling!

Oʻzbekistonning eng faol yetakchi yoshlari safidan joy oling, shaxsiy biografiyangiz va yutuqlaringizni jurnalimizda eʼlon qiling! Barcha jurnal sonlarini mutolaa qilish va ensiklopediyada oʻz sahifangizga ega boʻlish uchun hoziroq ariza topshirishingiz mumkin.