Ensiklopediya yozuvi
  • Iqtisodiyot va Moliya

Mamatsoliyev Muhammadjon Mansurbek oʻgʻli

  • Toshkent davlat iqtisodiyot universiteti talabasi
  • TSUE Speaking Club vitse-prezidenti
  • Yosh tadqiqotchi va iqtisodchi

Kamera bilan skanerlang: shu profil ochiladi

Mamatsoliyev Muhammadjon Mansurbek oʻgʻli
OʻzYYE aʼzosi31.10.2026 dan
Tugʻilgan sana
12.11.2007
Tugʻilgan joyi
Xorazm viloyati, Hazorasp tumani
Hudud
Xorazm

Kichik qadamlar iqtisodi: Muhammadjon Mamatsoliyev va yashil gʻoya

Hazoraspdan chiqib Toshkentda iqtisodiyotni oʻrganayotgan talaba katta oʻzgarishlarni katta sakrashlardan kutmaydi. Uning ilmiy maqolasi ham, til klubidagi ishi ham bitta oddiy qoidaga tayanadi: izchillik.

Iqtisodchilar uzoq vaqtdan beri bir hodisani tushuntirib keladi: oz-ozdan, lekin toʻxtamay oʻsib borayotgan miqdor vaqt oʻtishi bilan koʻzga ilinmagan kuchga aylanadi. Bir kunda sezilmaydigan oʻzgarish yillar davomida butun manzarani boshqacha qiladi. Toshkent davlat iqtisodiyot universitetining ikkinchi bosqich talabasi Muhammadjon Mamatsoliyev xuddi shu fikrni oʻz hayotiga qoida qilib olgan, faqat uni formula bilan emas, oddiy soʻzlar bilan aytadi.

Katta maqsadlar katta qadamlardan emas, balki har kuni tashlangan kichik, ammo izchil qadamlardan boshlanadi. Oʻzingizga ishoning, bilim olishdan toʻxtamang va jamiyatga foyda keltiradigan inson boʻlishga intiling.

Bu gapda uch qatlam bor. Birinchisi — usul: kichik qadam, lekin har kuni. Ikkinchisi — yonilgʻi: ishonch va bilim. Uchinchisi — manzil: jamiyatga foyda. Muhammadjonning hozirgacha qilgan ishlarini shu uch qatlam boʻyicha joylashtirsa, ular tasodifiy roʻyxatga emas, oʻylangan yoʻlga oʻxshab qoladi.

U 2007-yil 12-noyabrda Xorazm viloyatining Hazorasp tumanida tugʻilgan. Hozir Toshkentda yashaydi va shu yerda oʻqiydi. Asosiy yoʻnalishlari sifatida iqtisodiyot, moliya, innovatsiyalar, barqaror rivojlanish va xorijiy tillar koʻrsatilgan. Bu roʻyxat bir qarashda keng tuyulishi mumkin, ammo ularni bogʻlab turadigan bitta savol bor: iqtisod qanday qilib odamlarga va kelajakka xizmat qiladi?

Hazoraspdan poytaxtgacha

Hazorasp — Xorazm viloyatidagi tuman. Muhammadjonning hikoyasi shu yerdan boshlanadi va Toshkent davlat iqtisodiyot universitetining Iqtisodiyot fakultetida davom etadi. Viloyatdan poytaxtga kelib oʻqiyotgan talabalar uchun bu koʻchish faqat manzil oʻzgarishi emas. Yangi muhitda odam oʻzi uchun qoidalarni qaytadan belgilaydi: vaqtini qanday taqsimlaydi, kim bilan birga ishlaydi, darsdan tashqarida nimaga vaqt ajratadi.

Muhammadjonning javobi faoliyatida koʻrinib turibdi. U darsdan tashqaridagi vaqtini ikki yoʻnalishga bergan: ilmiy izlanish va jamoaviy ish. Birinchisi uni kitob va maʼlumot bilan yolgʻiz qoldiradi. Ikkinchisi esa uni odamlar orasiga olib chiqadi. Yaxshi iqtisodchiga aynan shu ikkisi kerak. Raqamni tushunmagan iqtisodchi xato qiladi, odamni tushunmagan iqtisodchi esa toʻgʻri hisob-kitobini hayotga tatbiq eta olmaydi.

Iqtisod va yashil savol

Muhammadjon «Yashil innovatsiyalarning Oʻzbekistondagi iqtisodiy roli» mavzusida ilmiy maqola yozgan. Mavzuning oʻzi diqqatga loyiq, chunki u ikkinchi bosqich talabasidan ikki turli sohani birga oʻylashni talab qiladi.

«Yashil» soʻzi koʻpincha faqat tabiat bilan bogʻlab tushuniladi. Daraxt ekish, havoni asrash, chiqindini kamaytirish. Iqtisodchi esa bu masalaga boshqa tomondan yondashadi va boshqacha savollar beradi. Tejamkor texnologiya korxona xarajatini qanday oʻzgartiradi? Toza ishlab chiqarish yangi ish oʻrinlari ochadimi? Bugungi sarmoya ertaga oʻzini qanchalik oqlaydi? Shu savollar qoʻyilganda, ekologiya xayrixohlik mavzusidan chiqib, hisob-kitob mavzusiga aylanadi.

Umuman olganda, mazkur mavzuni jiddiy koʻrib chiqish qiyin tanlovni talab etadi: tez foyda bilan uzoq muddatli foydani qanday muvozanatlash mumkin? Tabiat bilan ishlashda xarajat bugun toʻlanadi, naf esa koʻpincha keyinroq keladi. Bu esa iqtisodda eng murakkab savollardan biri hisoblanadi. Muhammadjonning oʻz shiori ham xuddi shu mantiqqa yaqin: natija kechroq keladi, qadam esa bugun tashlanadi.

Uning qiziqishlari orasida «barqaror rivojlanish» atamasining turgani ham shu sababli tabiiy. Barqarorlik — bugungi ehtiyojni qondirganda, ertangi avlod imkoniyatini kamaytirmaslik gʻoyasi. Bu yosh tadqiqotchi uchun tanlangan mavzu, shuning uchun u kelajakda yana qanday savollarni qoʻyishi qiziq.

Gʻoyadan loyihaga

Ilmiy maqola yozish bilan ish tugamaydi. Muhammadjon innovatsion biznes gʻoyalar va talabalar uchun amaliy loyihalar ishlab chiquvchi yosh tadqiqotchi sifatida qayd etilgan. Bu tafsilot uning qiziqishi faqat nazariy emasligini koʻrsatadi.

Iqtisodiyot fakultetida oʻqigan talaba bozor, talab, xarajat kabi tushunchalarni tez oʻrganadi. Qiyini ularni real gʻoya ustida sinash. Qogʻozda ajoyib koʻringan gʻoya aniq odamlar ehtiyojiga duch kelganda boshqa koʻrinish oladi. Shu sababli gʻoya yozish ham, uni qayta koʻrib chiqish ham yosh iqtisodchi uchun qimmatli mashq.

Uning talabalar uchun loyihalarga eʼtibor berishi ham xarakterli. Talaba oʻz muhitini yaxshi biladi: tengdoshlariga nima yetishmayotganini tashqaridan kelgan odamdan koʻra aniqroq koʻradi. Amaliy loyihani eng yaqin ehtiyojdan boshlash esa yana oʻsha kichik qadam tamoyilini eslatadi.

Speaking Club: til orqali jamoa

Muhammadjonning jamoat hayotidagi asosiy vazifasi Toshkent davlat iqtisodiyot universiteti Speaking Club klubining vitse-prezidentligi. Klub TSUE Speaking Club nomi bilan tanilgan. Uning faoliyati talabalar oʻrtasida ingliz tilida erkin muloqot muhitini yaratish va jamoaviy tashabbuslarni amalga oshirish bilan bogʻliq.

«Erkin muloqot muhiti» degan ibora oson aytiladi, lekin uni yaratish qiyin. Til oʻrganayotgan koʻp odamning muammosi lugʻat yetishmasligida emas, xato qilishdan qoʻrqishida. Grammatikani biladi, lekin ogʻzini ochishga botinolmaydi. Shu sababli bunday klubning haqiqiy vazifasi til oʻrgatishdan avval ishonch uygʻotishdir. Xato kulgiga sabab boʻlmaydigan joy yaratilsagina, odam gapira boshlaydi.

Shu oʻrinda shiordagi «oʻzingizga ishoning» soʻzlari boshqa maʼno oladi. Bu chaqiriq faqat Muhammadjonning oʻziga emas, klubda gapirishni oʻrganayotgan har bir talabaga ham qaratilgandek eshitiladi.

Iqtisodchi uchun ingliz tilining qiymati ham aniq. Xalqaro hisobotlar, ilmiy maqolalar va barqaror rivojlanish boʻyicha tadqiqotlarning katta qismi shu tilda chiqadi. Yashil innovatsiyalar kabi yangi mavzularni oʻrganadigan odamga til bu manbalarga bevosita yoʻl ochadi. Boshqa tomondan, oʻz gʻoyasini dunyo bilan gaplasha oladigan tilda ifodalay olish ham zarur koʻnikma.

Vitse-prezident boʻlish nimani oʻrgatadi?

Klub ichidagi lavozim kichik koʻrinishi mumkin, ammo u yosh odamga koʻp narsani oʻrgatadi. Maosh bilan yoki buyruq bilan ishlamaydigan odamlarni bir ishga undash — boshqaruvning eng nozik shakllaridan biri. Talaba klubga oʻz xohishi bilan keladi va oʻz xohishi bilan ketadi. Uni ushlab turadigan yagona narsa — qiziqish va foyda.

Bunday tajribada iqtisodchi uchun ham saboq bor. Ragʻbat — iqtisod fanining markaziy tushunchalaridan biri. Odam nima uchun u yoki bu ishni qiladi? Nima uni qatnashishga undaydi, nima sovitadi? Kitobda oʻqilgan bu savollar jamoa bilan ishlaganda amaliy shaklga kiradi.

Muhammadjon haqidagi maʼlumotlarda u talabalarni birlashtirish va jamoaviy tashabbuslarni amalga oshirish tashabbuskori sifatida tilga olinadi. Bu uning shioridagi uchinchi qatlam — jamiyatga foyda — eng kichik doirada, oʻz universiteti ichida qanday boshlanishini koʻrsatadi.

Oldindagi yoʻl

Muhammadjonning kelajakdagi maqsadi aniq aytilgan: iqtisodiyot va innovatsiyalar sohasida xalqaro darajadagi yetuk mutaxassis boʻlish, Oʻzbekistonda barqaror iqtisodiy oʻsishni taʼminlashga va yoshlar salohiyatini yuksaltirishga xizmat qiladigan yirik loyihalarni amalga oshirish, jamiyatga real foyda keltiradigan oʻzgarishlar yaratish.

Bular hali reja. Ikkinchi bosqich talabasi uchun yirik loyihalar uzoqda turibdi va ularni bugungi yutuq sifatida taqdim etish notoʻgʻri boʻlardi. Ammo rejada bir soʻzga diqqat qilish kerak: «real». Muhammadjon shunchaki oʻzgarish emas, real foyda keltiradigan oʻzgarish haqida gapiradi. Iqtisodchi uchun bu oʻlchov muhim, chunki chiroyli eʼlon qilingan loyiha bilan odamlar hayotini haqiqatan yaxshilagan loyiha orasida katta farq bor.

Barqaror iqtisodiy oʻsish tushunchasi ham uning asosiy gʻoyasiga mos keladi. Barqarorlik tez sakrashlar bilan emas, uzoq muddatli izchil oʻsish bilan oʻlchanadi. Bir talabaning hayotiy shiori bilan butun iqtisodiyotga oid tushuncha orasidagi bu oʻxshashlik tasodifiy koʻrinmaydi.

Yashil gʻoyaning narxi va foydasi

Muhammadjonning maqola mavzusi nega bugun muhim, degan savolga umumiy manzara javob beradi. Suv, yer va energiya kabi resurslar cheklangan. Mintaqamizda bu ayniqsa suv masalasida yaqqol seziladi. Xorazm kabi hududlarda dehqonchilik azaldan suv bilan yashaydi, shu sababli u yerda tugʻilgan odamga bu mavzu uzoqdagi ilmiy gap boʻlib tuyulmasligi tabiiy.

Iqtisodchi uchun bunday masalada eng qiyin savol narx haqidadir. Tejamkor usul boshida qimmatga tushishi mumkin, foydasi esa yillar oʻtib keladi. Korxona rahbari bugungi xarajatni koʻradi, kelajakdagi foydani esa hisob-kitob bilan tasavvur qiladi. Shu sababli yashil innovatsiyalarni oʻrganish oʻz-oʻzidan yaxshi niyat bilan chegaralanib qololmaydi: u aniq raqam, muddat va xavflarni tahlil qilishni talab qiladi.

Ikkinchi bosqich talabasining maqolasi bu katta savollarni hal qilib bermaydi va undan buni kutish ham toʻgʻri emas. Ilmiy maqolaning bu bosqichdagi asosiy qiymati boshqa: muallif oʻz fikrini manbaga tayanib bayon qilishni, gʻoyani dalil bilan asoslashni oʻrganadi. Bir marta shu yoʻldan oʻtgan odam keyin har qanday baland vaʼdaga boshqacha qaray boshlaydi: buning dalili qani, deb soʻraydi.

Izchillik nima uchun qiyin?

Kichik qadamlar haqidagi gap oddiy eshitiladi. Aslida unga amal qilish katta sakrashdan ogʻirroq boʻlishi mumkin. Katta qaror bir lahzalik jasorat talab qiladi va atrofdagilar uni darhol koʻradi. Kichik qadam esa hech kim koʻrmaydigan joyda, hech qanday olqishsiz, ertasi kuni yana takrorlanadi. Natija uzoq vaqt koʻrinmaydi, va odamni aynan shu toliqtiradi.

Til oʻrganish bunga eng yaxshi misol. Speaking Club aʼzosi bir kunda inglizcha gapirib ketmaydi. Haftalar davomida oʻzgarish sezilmaydi, keyin bir kuni odam oʻzi kutmagan holda fikrini erkin ayta olganini payqaydi. Iqtisodiy oʻsish ham, ilmiy izlanish ham shunday. Oʻz qoidasini til klubida kuzatgan yosh mutaxassis uning qanday ishlashini boshqa sohalarda ham tezroq tanishi mumkin.

Shiorning ikkinchi jumlasida keltirilgan ishonch ham aynan shu yerda kerak boʻladi. Natija koʻrinmagan paytda odamni faqat ishonch ushlab turadi. Ammo Muhammadjon ishonchni yolgʻiz qoldirmaydi: uning yonida darhol bilim soʻzi keladi. Ishonch bilimsiz oʻzboshimchalikka, bilim ishonchsiz esa ikkilanishga aylanishi mumkin.

Ertangi kunning bugungi qadami

Muhammadjon Mamatsoliyev hali oʻz yoʻlining boshida turibdi. Unda bir maqola, bir nechta gʻoya, bir klubdagi masʼuliyat va aniq rejalar bor. Ayrimlar uchun bu kam tuyulishi mumkin. Ammo uning oʻz qoidasi boʻyicha oʻlchasak, savol boshqacha boʻladi: bu qadamlar bir yoʻnalishdami va ular davom etyaptimi?

Hozirgi manzara ana shu savolga ijobiy javob beradi. Iqtisodiyot darsi yashil gʻoyaga, yashil gʻoya ilmiy maqolaga, til oʻrganish esa jamoaga ulanmoqda. Buning hech biri bir kunda oʻzgarish yasamaydi. Lekin Muhammadjonning shiori aynan shu haqida: katta maqsad hech qachon bitta katta qadam bilan boshlanmaydi.

Yetakchi Iqtibosi

Iqtibos posteri 16:9

Siz ham Ensiklopediyaga qoʻshiling va Yetakchilar qatoridan joy oling!

Oʻzbekistonning eng faol yetakchi yoshlari safidan joy oling, shaxsiy biografiyangiz va yutuqlaringizni jurnalimizda eʼlon qiling! Barcha jurnal sonlarini mutolaa qilish va ensiklopediyada oʻz sahifangizga ega boʻlish uchun hoziroq ariza topshirishingiz mumkin.