Iqtisodchilarni koʻpincha quruq odamlar deb tasavvur qilishadi: jadvallar, foizlar, hisob-kitob. Aktyorlarni esa aksincha, hisob-kitobdan uzoq, kayfiyat bilan yashaydigan kishilar sifatida koʻrishadi. Kamronbek Abdulxayevning hikoyasi bu ikki qolipning ikkalasini ham buzadi. U Toshkent davlat iqtisodiyot universitetining Iqtisodiyot fakultetida toʻrtinchi bosqichda oʻqiydi. Shu universitetning teatr tanlovlarida esa birinchi oʻrinni qoʻlga kiritgan.
Bu ikki dunyoni bogʻlaydigan ip uning muvaffaqiyat haqidagi tushunchasida koʻrinadi. Koʻp yoshlar muvaffaqiyatni oʻzi haqidagi jumla bilan ifodalaydi. Kamronbek esa uni boshqacha yozadi.
Men uchun muvaffaqiyat — faqat oʻzimning yuksalishim emas, balki men bilan birga boshqalarning ham yuksalishidir.
Bu gapning tuzilishiga eʼtibor bering. Unda oʻz yuksalishi inkor etilmaydi. Kamronbek men kamtarinman, oʻzim uchun hech narsa kerak emas, demayapti. «Faqat» soʻzi shuni aniq koʻrsatadi: oʻz yuksalishi ham kerak, lekin u yetarli emas. Bunday qarash soxta kamtarlikdan koʻra samimiyroq eshitiladi.
Iqtisod fanida ham shunga oʻxshash savol doim turadi. Bir kishining foydasi boshqaning zarari hisobiga keladimi yoki bir vaqtda ikki tomon ham yutishi mumkinmi? Kamronbekning shiori shu savolga oʻziga xos javob beradi. Uning faoliyati ham shu javobni amalda tekshirib koʻrishga oʻxshaydi.
Andijondan Buloqboshiga, Buloqboshidan Toshkentga
Kamronbek 2005-yil 5-oktyabrda Andijon shahrida tugʻilgan. Buloqboshi tumanidagi 10-sonli umumiy oʻrta taʼlim maktabini 2023-yilda tamomlagan. Oʻsha yili Toshkentga, iqtisodiyot universitetiga oʻqishga kirgan. Hozir poytaxtda yashaydi.
Tuman maktabidan chiqib poytaxt universitetiga kelgan yigit uchun birinchi yillar koʻpincha oʻz oʻrnini topish bilan oʻtadi. Yangi shahar, yangi muhit, tanish boʻlmagan odamlar. Bunday holatda koʻpchilik mavjud jamoalardan biriga qoʻshilishga intiladi. Kamronbek esa boshqa ishni tanlagan: u oʻzi jamoa tuzgan.
Uning asosiy yoʻnalishlari sifatida iqtisodiyot va moliya, sanʼat, madaniyat, sahna koʻrinishlari va ijtimoiy yetakchilik koʻrsatilgan. Bu roʻyxatda iqtisod bilan sanʼat ajratilmagan, ular yonma-yon turibdi.
«Iqtisodchi Yulduzlar»: klubni qanday qurish kerak?
Kamronbekning eng katta ishi Toshkent davlat iqtisodiyot universiteti Yoshlar ittifoqi qoshida ochilgan «Iqtisodchi Yulduzlar» musiqiy klubidir. U shu klubning asoschisi va rahbari. Klub 270 atrofida faol talabani birlashtirgan, ijtimoiy tarmoqlarda esa 3 mingdan ortiq kishi uning faoliyatini kuzatib boradi.
Bu raqamlarni qanday tushunish kerak? Kuzatuvchilar soni tarmoq davrida koʻp odamni hayratga solmasligi mumkin. Lekin faol talabalar soni boshqa gap. Talaba vaqti tor boʻladi: darslar, imtihonlar, baʼzilarida ish ham bor. Uni kechqurun musiqa mashgʻulotiga yoki tadbirga olib kelish uchun faqat chiroyli eʼlon yetmaydi. Har bir faol aʼzo aslida kichik bir qarorni bildiradi: men bu yerga oʻz xohishim bilan keldim.
Musiqiy klub tuzish boshqaruv nuqtayi nazaridan ham oson ish emas. Bu yerda bir nechta isteʼdod bir xil sahnaga intiladi. Har kimning oʻz ovozi, oʻz talqini, oʻz orzusi bor. Rahbar ularni birlashtirishi, navbatni belgilashi, kimgadir «bugun sen emas» deya olishi, shu bilan birga uni yoʻqotmasligi kerak. Mana shu nozik muvozanat har qanday boshqaruv darsligidan koʻp narsa oʻrgatadi.
Klub nomidagi ikki soʻz ham ayni shu mavzuni ifodalaydi. «Iqtisodchi» kasbni, «Yulduzlar» esa orzuni bildiradi. Nomda mavjud qolipga qarshi yengil bir kinoya ham bor: iqtisodchi ham yulduz boʻla oladi. Klub oʻz aʼzolariga, ehtimol, shu xabarni har gal yetkazib turadi.
Asoschilikning qiyin tomoni
Biror tashkilotga asos solish bilan uni yuritish orasida katta farq bor. Birinchisi gʻayrat talab qiladi. Ikkinchisi esa sabr. Gʻayrat bilan boshlangan koʻp klublar birinchi yildan keyin sekin soʻnib qoladi, chunki yangi narsaning qiziqishi tugaydi, asoschilar bitiradi va ularning oʻrnini egallaydigan odam topilmaydi.
Shu nuqtada Kamronbek uchun qiziq bir savol paydo boʻladi. U toʻrtinchi bosqich talabasi. Universitet davri tugashga yaqinlashmoqda. Har qanday talabalar klubi asoschisi oldida turadigan haqiqiy imtihon aynan shu: u ketganidan keyin klub yashay oladimi? Bunday savolga javobni faqat vaqt beradi, ammo uning shiori bu imtihonning mohiyatiga toʻgʻridan toʻgʻri mos keladi. Boshqalar yuksalsa, ular oʻz jamoasini davom ettira oladi.
Kamronbek shu bilan birga universitet Yoshlar ittifoqi koordinatori hamdir. Bu vazifa uning klub doirasidan kattaroq oʻlchamda fikrlashini talab qiladi: turli guruhlar, turli tashabbuslar, turli talabalar ehtiyoji bilan ishlash kerak boʻladi.
Teatr: ishonchning maktabi
Kamronbekning sahnadagi natijalari aniq koʻrsatilgan. Universitet fakultetlari oʻrtasida oʻtkazilgan «Talabalar teatr studiyasi — 2025» koʻrik-tanlovida 2-oʻrin. «Quvnoqlar va Zukkolar» (QVZ — 2025) koʻrik-tanlovida 1-oʻrin. «Talabalar teatr studiyasi — 2026» koʻrik-tanlovida 1-oʻrin.
Bu natijalar orasida eng qiziqi ikkinchi oʻrindan birinchi oʻringa oʻtishdir. Bir yil ikkinchi boʻlib, keyingi yili birinchi boʻlish odatda tasodif emas. Ikkinchi oʻrin insonni oʻylashga majbur qiladi: nima yetmadi? Hakamlar nimani koʻrmadi? Keyingi safar nimani oʻzgartirish kerak? Bu savollarni tahlil qilish, ayni paytda, iqtisodchining ham ishiga oʻxshaydi.
Teatr yosh odamga boshqa hech qayerda oʻrgatilmaydigan bir narsani beradi: oʻz tanasi va ovozi bilan hozir, shu yerda javob berish. Sahnada xatoni oʻchirib boʻlmaydi. Sherigingiz matnni unutsa, siz davom ettirishingiz kerak. Tomoshabin kulmasa, buni birdaniga sezasiz. Bunday tajribadan oʻtgan odam auditoriya oldida gapirishdan qoʻrqmaydi.
QVZ esa teatrdan ham boshqa bir mahoratni talab qiladi. U hazilni tez topish va jamoa bilan bir nafasda ishlashga asoslanadi. Hazil — eng nozik ijtimoiy koʻnikmalardan biri. Xonadagi kayfiyatni oʻqish, chegarani his qilish, oʻz vaqtida toʻxtash kerak. Yomon hazil kishini xijolat qiladi, yaxshisi odamlarni birlashtiradi.
Hisob-kitob va ilhom qanday uchrashadi?
Iqtisodchiga sanʼat nima uchun kerak, degan savol oʻrinli. Oddiy javob shundan iborat: iqtisod ham insonlar haqida. U odamlar qanday qaror qilishini, nimani qadrlashini, nimadan qoʻrqishini oʻrganadi. Sahna esa aynan shu narsalarni — insonning xohish va qoʻrquvlarini — boshqacha tilda koʻrsatadi. Rolni oʻynagan odam vaqtincha oʻzga kishining nuqtayi nazaridan qarashga oʻrganadi.
Boshqa tomondan, sanʼatga ham iqtisodiy tafakkur kerak. Musiqiy klubni yuritish vaqt, odam, joy va eʼtibor kabi cheklangan resurslarni taqsimlashni talab qiladi. Tanlovga tayyorlanishda nimaga koʻproq vaqt berish kerakligini hal qilish ham oʻziga xos boshqaruv. Tomoshabin eʼtiborini olish esa bugungi dunyoning eng keskin raqobatlaridan biri.
Kamronbekning ikki yoʻnalishi shu maʼnoda bir-biriga yot emas. Ular bir odamda birlashib, bir-birining kamchiligini toʻldirishi mumkin.
Bitta maqsad, ikki qanot
Kamronbekning kelajak haqidagi maqsadi ham ikki qanotli. U oʻz mutaxassisligi boʻyicha izlanishlarni davom ettirib, iqtisodiyot sohasidagi eng kuchli «Top-5» mutaxassislardan biri boʻlib yetishishni, shuningdek, madaniyat va sanʼat orqali yoshlar maʼnaviyatini yuksaltirishga xizmat qiladigan yirik ijtimoiy loyihalarni hayotga tatbiq etishni rejalashtirgan.
«Top-5» iborasi jasoratli eshitiladi. Soha kattaligi va bunday roʻyxat qanday oʻlchanishi hali ochiq savol, shu sababli uni aniq koʻrsatkich emas, ambitsiya sifatida oʻqish toʻgʻri. Ammo orzuning oʻlchov bilan aytilgani oʻz-oʻzidan qiziq. Iqtisodchi hatto orzusini ham raqam bilan ifodalaydi.
Rejaning ikkinchi qismi esa uning klubdagi tajribasining tabiiy davomi. «Iqtisodchi Yulduzlar» bir universitet doirasidagi namuna boʻlsa, kelajakdagi loyihalar shu tajribani kengroq maydonga olib chiqishni koʻzlaydi. Albatta, bu hali amalga oshmagan niyat. Uning bajarilishi Kamronbekning universitetdan keyingi yillarida tekshiriladi.
Nega aynan musiqa?
Talabalarni birlashtirish uchun turli yoʻllar bor: fan toʻgaraklari, sport, munozara. Kamronbek tanlagan yoʻl musiqa boʻlgan. Bu tanlov uning sanʼatga qiziqishidan kelib chiqqani aniq, ammo uning ijtimoiy tomoni ham bor. Musiqa turli fakultet, turli viloyat, turli xarakterdagi odamlarni bir xonada toʻplay oladigan kam sonli mashgʻulotlardan biri.
Bahsda odamlar ikki tomonga ajraladi. Musobaqada biri yutadi, boshqasi yutqazadi. Birgalikda kuylashda esa bunday ajralish boʻlmaydi: bir ovoz boshqasini yengish uchun emas, toʻldirish uchun kerak. Kuylayotgan guruhda bir kishi xato qilsa, butun guruh eshitadi, bir kishi toʻgʻri topsa, hamma gʻolib boʻladi. Bu oddiy tajriba Kamronbekning shiorini har qanday maʼruzadan aniqroq tushuntiradi.
Musiqaning yana bir fazilati — kirish chegarasining pastligi. Iqtisodiy nazariya boʻyicha davra qurish uchun maʼlum bilim kerak. Qoʻshiqni sevish uchun esa hech qanday sertifikat talab qilinmaydi. Shu sabab bunday klub boshqa joyda oʻzini koʻrsata olmagan talabaga ham eshik ochishi mumkin. Universitet hayotida oʻz oʻrnini izlayotgan yosh odam uchun bu kam narsa emas.
Koordinatorning koʻrinmas ishi
Sahna va klub koʻzga tashlanadi. Koordinatorlik esa aksincha, koʻpincha koʻrinmaydi. Kamronbek universitet Yoshlar ittifoqi koordinatori sifatida ham faoliyat yuritadi. Bunday vazifaning mazmuni odatda tadbirdan oldingi va keyingi soatlarda kechadi: kelishuvlar, roʻyxatlar, jadvallar, kimgadir eslatish, nimanidir qayta tekshirish.
Tashkilotchilik maqtovga kamdan-kam sabab boʻladi. Tadbir yaxshi oʻtsa, tomoshabin sahnadagilarni olqishlaydi. Yomon oʻtsa, birinchi navbatda tashkilotchini eslaydi. Sahnada olqish koʻrgan odamning shunday ishni ham qilishi uning xarakteri haqida qiziq bir xulosa beradi: unga yorugʻlik ham, parda ortidagi ish ham begona emas.
Iqtisodiyot talabasi uchun bu tajribaning amaliy foydasi ham kam emas. Hisob-kitob bilimi korxonada faqat odamlar bilan ishlay olgan kishi qoʻlida natija beradi. Rejani tuzish, uni jamoaga tushuntirish va oʻzgarish yuz berganda tezda moslashish kabi koʻnikmalarni bitta darslikdan oʻrganib boʻlmaydi. Ular takrorlangan amaliyotda shakllanadi.
Yuksalishning haqiqiy sanogʻi
Kamronbek Abdulxayevning erishgan natijalarini sanab chiqish oson: uch tanlov, bir klub, bir koordinatorlik. Lekin uning oʻz qoidasiga koʻra hisob boshqacha yuritilishi kerak. Oʻzining oʻrinlari qatorida klubda birlashgan talabalar ham, sahnada oʻzini sinab koʻrish imkonini topgan yoshlar ham hisobga kiradi.
Iqtisodchilar buni ijobiy tashqi taʼsir deb atashadi: bir kishining faoliyatidan boshqalar ham foyda koʻradi. Quruq atama, albatta. Sahnada esa u boshqacha koʻrinadi: bir kishi eshik ochib beradi, undan yuzlab odam oʻtadi.
Shu sababli Kamronbekning hikoyasi hali oʻqilib tugamagan. Uning navbatdagi sahifasi diplomdan keyin yoziladi. Ammo oʻlchovi oldindan aytib qoʻyilgan: gap faqat uning qanchalik yuksalgani haqida emas, u bilan birga kimlar yuksalgani haqida boradi.
