Oʻn besh yoshli oʻquvchining shiori pul haqida boʻlsa, kattalar qovogʻini solishi mumkin. Bizda bunday gaplar baʼzan odobsiz hisoblanadi. Yosh odam ilm, Vatan va orzu haqida gapirishi kerak, degan tasavvur bor. Shukrona Shavkatbekova esa toʻgʻridan toʻgʻri aytadi:
Katta pul topish uchun koʻp ishlash kerak emas, balki boshqalar osonlikcha nusxa koʻchira olmaydigan noyob tarafingizni topishingiz kerak.
Bu gapni tez oʻqib, «ishlamaslikka chaqiriq» deb oʻylash mumkin. Lekin u aslida iqtisoddagi eng eski saboqlardan birining oddiy tarjimasidir. Mehnatning narxi faqat qancha charchaganingga qarab belgilanmaydi. Oʻsha ishni kam odam qila olsa, u qimmat turadi. Hamma qila oladigan ishda qancha koʻp ishlasang ham, oʻrningni tez egallashadi. Buni oddiy misol bilan koʻrish mumkin: kun boʻyi ogʻir yuk tashiydigan odam kam daromad topishi, bir soatlik murakkab operatsiya qiladigan jarroh esa koʻp daromad topishi mumkin. Birinchisi ham juda charchaydi. Farq — ishning noyobligida.
Lekin shu yerda gapning oʻtkir tomoni ham bor. Noyob tomonni topish uchun koʻp ishlash kerak boʻlmaydimi? Jarroh oʻsha bir soatga yetish uchun oʻn yildan koʻproq oʻqigan. Shukronaning oʻz hayoti ham shuni koʻrsatadi: uning roʻyxatida «kam ishlash» koʻrinmaydi. Demak, shior mehnatga qarshi emas, mehnatning yoʻnalishi haqida.
Asakadan Olmazorgacha
Shukrona 2010-yil 1-sentabrda Andijon viloyatining Andijon tumanida tugʻilgan. Hozir Toshkent shahrida yashaydi. Maktab taʼlimi Asaka shahri va Toshkentning Sergeli tumanidagi umumtaʼlim maktablarida kechgan. 8-sinfdan Olmazor tumanidagi Abdulla Qodiriy nomidagi ijod maktabiga qabul qilingan, u yerda GPA natijasi 4.82.
Uning asosiy yoʻnalishlari iqtisodiyot, moliyaviy tahlil, biznes boshqaruvi, taʼlim, sunʼiy intellekt va mediadir. Qiziq tomoni shuki, bu qiziqishlar adabiyot maktabida rivojlangan. Abdulla Qodiriy nomidagi maktabda oʻqiyotgan oʻquvchi iqtisod haqida yozadi. Qodiriyning «Oʻtgan kunlar» romani bir qarashda savdo va biznesdan uzoq. Holbuki, asar qahramoni Otabek savdogar oilasidan, kitob boshlanishida ham savdo yoʻli bilan bogʻliq. Tarix va iqtisod adabiyotda hech qachon bir-biridan ajralmagan.
Ijod maktabi berishi mumkin boʻlgan eng foydali narsa yaxshi yozish koʻnikmasidir. Iqtisodchi ham yozadi: tahlil, hisobot, maqola. Yaxshi fikrni yomon yozish uni oʻldiradi. Bu uning media sahifasida bevosita ishlaydi.
1450 va 7.5
Shukrona SAT imtihonidan 1450 ball, IELTS sertifikatidan 7.5 ball olgan. Ona tili va adabiyot fanidan B+ darajali Milliy sertifikati bor.
Bu natijalar uning yoshi bilan birga qaralganda alohida eʼtibor qozonadi. Ammo ularga oʻziga xos munosabat ham kerak. SAT va IELTS oʻz maqsadi emas, ular kirish chiptasi. Xalqaro universitetga hujjat topshirganda ular eshikni ochadi, lekin eshik ortida nima qilishing haqida hech narsa aytmaydi. Yuqori natijali oʻquvchilar dunyoda koʻp. Bu natijaning oʻzi, uning shiori tili bilan aytganda, nusxa koʻchirsa boʻladigan narsa. Boshqa minglab abituriyentda ham shu ball bor.
Noyoblik demak boshqa joyda izlanishi kerak. Uni qayerdan topish mumkin? Shukronaning hikoyasidagi eng qiziq qism aynan shu savolga javob beradi.
«Secondhand books»: bir kitobning ikkinchi hayoti
Shukrona «Secondhand books Uzbekistan» ijtimoiy onlayn kitob doʻkoni asoschisi. Bu mustaqil veb-saytga ega platforma oʻquvchilar va talabalarga oʻqilgan, foydalanilgan yoki yangi kitoblarni hamyonbop narxda topish, almashish va xarid qilish imkonini beradi.
Gʻoya oddiy koʻrinadi, ammo unda iqtisod darsi bor. Kitob ishlatilganidan keyin ham foydali narsa sifatida qoladi. Bitta oʻquvchining javonida chang bosib yotgan kitob boshqa birovga kerak boʻlishi mumkin, lekin ikkisi bir-birini qanday topadi? Bozor aynan shu masalani hal qiladi. Sotuvchi va xaridor bir joyga kelsa, ilgari behuda yotgan qiymat yana ishga tushadi.
Ijtimoiy tomoni ham shunda. Yangi kitob baʼzan talaba uchun qimmat. Foydalanilgan kitob bozori kam daromadli oilaga ham oʻqish imkonini beradi. Internet orqali viloyatdagi oʻquvchi ham poytaxtdagi javonga yaqinlashadi. Bu tashabbusning qanchalik yirik boʻlgani, qancha kitob sotilgani haqida bizda raqamlar yoʻq, shu sababli uni baholamaymiz. Ammo gʻoyaning oʻzi nima ekani aniq: atrofdagi kichik noqulaylikni koʻrib, unga amaliy javob qilish.
Iqtisodni tushuntirish
«Economics with Shukrona» — u yuritadigan media sahifa. Unda kundalik hayotda uchraydigan iqtisodiy, biznes va xulq-atvor jarayonlari tahlil qilinadi va murakkab tushunchalar sodda tilda tushuntiriladi.
Oʻzbek tilida iqtisodni yaxshi tushuntiradigan matn hali koʻp emas. Inflyatsiya, kredit foizi, nega bir xil mahsulot bir doʻkonda qimmat, boshqasida arzon, degan savollar har oilaga tegishli, lekin ular koʻpincha quruq atama bilan tushuntiriladi. Bu sohada oddiy va toʻgʻri gapira oladigan odam foydali. Faqat bu ishning xavfli tomoni ham bor. Oʻn besh yoshda iqtisod haqida ommaga yozish katta masʼuliyat. Noaniq gap tarqalsa, uni oʻqigan odam shu asosda qaror qilishi mumkin. Shuning uchun yaxshi tushuntirishning sharti — oʻzing bilmagan narsada «bilmayman» deya olishdir.
Xulq-atvor iqtisodiga qiziqish alohida yoʻnalish. Bu soha odamlar nega oʻz foydasiga zid qaror qilishini oʻrganadi. Bunga eʼtibor qaratish, oʻz qarorlarini ham boshqacha koʻrish demakdir.
Oʻqituvchi va tadqiqotchi-assistent
Shukrona Oliy taʼlim, fan va innovatsiyalar vazirligi huzuridagi Kasbiy taʼlimni rivojlantirish institutida tadqiqotchi-assistent, Toshkentdagi «Gilbert» oʻquv markazida SAT English oʻqituvchisi. Toshkent iqtisodiyot va menejment universiteti (TIME) tashkil etgan uch kunlik «Winter School 2026» dasturida ishtirok etgan.
Oʻquv markazida dars berish uning haqida qiziq bir narsani aytadi. Uning oʻquvchilari orasida, ehtimol, oʻzidan kattalar ham bor. Yoshi kichik oʻqituvchi uchun birinchi darsning oʻzi sinov: oʻz bilimingni isbotlashga toʻgʻri keladi. Yana bir tomoni: oʻzing yaxshi natija olganing boshqaga oʻrgata olishing degani emas. Oʻzi uchun tushunarli qoidani boshqaga aytib berish boshqa koʻnikma.
Institutdagi tadqiqot ishi esa boshqa muhit. U yerda kattalar orasida ishlash, sifatli maʼlumot toʻplash va sabr qilish kerak. Yosh tadqiqotchi-assistent koʻpincha eng qiziq ishni qilmaydi: maʼlumot tozalaydi, jadval tuzadi, adabiyot qidiradi. Lekin ilmiy ish qanday qilinishini aynan shu yerda koʻradi.
WorldWay, AI va Lumora
Maktabda u «WorldWay» geografiya va xalqaro madaniyat klubining hammuassisi va treneri. Klub oʻquvchilarga turli davlatlarning tarixi, madaniyati, geografiyasi, taʼlim tizimi va xalqaro grant imkoniyatlarini oʻrgatadi. Shuningdek, u SCRIMBA platformasining “Build AI Apps with ChatGPT, Dall-E, and GPT-4” kursini tamomlagan va Toshkentda oʻtkazilgan «Lumora IT Case Competition» musobaqasida jamoasi bilan 2-oʻrinni olgan.
Sunʼiy intellektni oʻrganish uning shiori nuqtayi nazaridan qiziq. Sunʼiy intellekt aynan «nusxa koʻchirish oson» boʻlgan ishlarni arzonlashtirmoqda. Oddiy matn, standart tarjima, oddiy tahlil tobora tez bajariladi. Unda noyoblik yana qayerda qoladi? Toʻgʻri savol berishda, kontekstni bilishda, odamlar bilan ishlashda, masʼuliyatni oʻz zimmasiga olishda boʻlishi mumkin. Bu savol bugun hamma yosh mutaxassis oldida turibdi va Shukronaning shiori ayni shu davrga juda mos tushadi.
IftarWay: narxi yoʻq ish
Shukrona «IftarWay» Ramazon xayriya loyihasini tashkil etgan. Loyiha iftorlik vaqtida yoʻlovchilar va roʻzadorlarga suv va xurmo ulashishni maqsad qilgan va 100 dan ortiq yosh koʻngillini birlashtirgan.
Shu yerda shiorga kutilmagan tomondan qarash mumkin. Bir hovuch xurmo va bir shisha suvning bozor narxi juda past. Iqtisodchi tili bilan aytganda, unda nusxa koʻchirib boʻlmaydigan hech narsa yoʻq. Lekin yoʻlda kechikkan odamga aynan oʻsha daqiqada berilgan suv uning uchun narxdan boshqa narsa boʻladi. Har qanday iqtisod nazariyasi bir nuqtada toʻxtaydi: odamlar bir-birini nega yaxshi koʻradi?
Yuz nafar volontyorni birlashtirish esa tashkilotchilik nuqtayi nazaridan katta ish. Haq toʻlanmaydigan odamni qanday ushlab turish mumkin? Faqat mazmun bilan. Bu saboq keyinchalik biznesda ham, boshqaruvda ham asqotadi.
Reja: olim yoki tadbirkor?
Shukronaning maqsadi iqtisodiyot va biznes yoʻnalishida dunyoning yetakchi oliy taʼlim dargohlarida oʻqib, global miqyosda tahliliy tadqiqotlar olib boruvchi iqtisodchi-olim boʻlish, yirik ijtimoiy-iqtisodiy loyihalarni amalga oshirish, yangi avlod startaplarini yaratish va Oʻzbekiston iqtisodiy taraqqiyotiga hissa qoʻshishdir.
Bu rejaning hammasi oldinda va u hali maktabda. Rejada ichki bir tanlov ham yashiringan. Olim sekin ishlaydi, shubha qiladi, ozchilik uchun yozadi. Tadbirkor tez ishlaydi, shubha bilan toʻxtab qolmaydi, koʻpchilikka sotadi. Ikkala yoʻlda ham muvaffaqiyatli boʻlganlar bor, ammo odatda ularning biri ustun boʻladi. Bu tanlov uni universitet yillarida kutib turibdi.
Haqiqiy noyob narsa
Boshidagi shiorga qaytaylik. Shukronaning noyob tarafi nima? Buni uning sertifikatlarida izlash befoyda, chunki sertifikatlarni boshqalar ham oladi. Ehtimol, u bir nechta boʻlakni birlashtirishdadir: adabiy maktabda yozishni oʻrgangan, iqtisodni sevgan, ikkinchi qoʻl kitoblarning bozorini koʻrgan, yuz kishini xurmo ulashishga chiqargan yosh odam. Ularning har birini alohida takrorlash mumkin. Birikmasini takrorlash esa ancha qiyin.
Oʻzingning noyob tarafingni topish esa bir martalik ish emas. Oʻn yildan keyin bugungi noyoblik oddiy narsaga aylanishi mumkin. Unda yana izlash kerak boʻladi. Pul bu izlanishning natijalaridan biri boʻlishi mumkin, ammo Asakadan chiqqan bu qizning hikoyasi, hozircha, boshqa narsani koʻrsatadi: kitobni boshqa oʻquvchiga yetkazadigan yoʻl izlagan odam, aslida, oʻzini ham izlab yurgan boʻladi.
