Ensiklopediya yozuvi
  • Sanʼat va Madaniyat

Marjona Eshqulova Gʻulomjon qizi

  • Ijodkor
  • Yosh shoira va yozuvchi
  • Abdulla Qodiriy nomidagi ijod maktabi oʻquvchisi

Kamera bilan skanerlang: shu profil ochiladi

Marjona Eshqulova Gʻulomjon qizi
OʻzYYE aʼzosi30.07.2026 dan
Tugʻilgan sana
03.01.2009
Tugʻilgan joyi
Samarqand viloyati, Oqdaryo tumani
Hudud
Toshkent shahri

Shoshilish va kundalik: Marjona Eshqulova, «Iftixor» va «hozir» soʻzining ikki yuzi

Oqdaryoning 47-maktabida oʻqigan qiz oltinchi sinfda birinchi sheʼr va hikoyalarini yozgan. 2024-yilda Adabiyot nashriyotida «Iftixor» kitobi chiqqan. Uning shiori sabrsiz, ammo har kuni qilgan ishi sabrli: u kundalik yozadi.

Uch soʻzdan iborat shior bor, unda vergul ham, shart ham yoʻq.

Hozir yoki hech qachon!

Bu jumla inglizcha «now or never» sifatida tanilgan va juda koʻp qoʻshiq, reklama, sport plakatida uchraydi. Uning kuchi tahdidda. Agar hozir qilmasang, abadiy yoʻqotasan. Yosh odam uchun bu yoqimli eshitiladi: u bir daqiqada qahramonga aylanadi. Eshik yopilyapti, sen esa unga yugurasan.

Lekin yozuvchi soʻz maʼnosini oʻylab koʻrishi kerak, chunki u soʻzdan yashaydi. Haqiqatan ham hech qachonmi? Odamlar oltmish yoshida birinchi romanini yozgan. Oʻttiz yoshida til oʻrganib, boshqa kasbga oʻtgan. Hayot, odatda, bunday qattiq emas. Marjona Eshqulovaning shiorini soʻzma-soʻz qabul qilish uni kambagʻal qilib qoʻyadi.

Uni boshqacha oʻqish mumkin. Kechiktirish koʻpincha «bir kun albatta yozaman» shaklida keladi. Yozilmay yotgan sheʼr shuning uchun zararsiz koʻrinadi. Keyin yillar oʻtadi. U chaqiriqda buni aniqroq aytadi: «Hozir ayni vaqti, keyin kech boʻlishi mumkin. Harakatingizni hozirdanoq boshlang.» «Mumkin» — bu kichik soʻz shiordagi qattiqlikni yumshatadi. Bu endi qiyomat emas. Bu oddiy ehtiyotkorlik.

Marjona haqidagi eng qiziq narsa esa shundaki, bu shoshqaloq shior yonida juda sekin bir odat turadi. Bu maqola shu ikkisi haqida.

Oqdaryo va 47-maktab

Marjona 2009-yil 3-yanvarda Samarqand viloyatining Oqdaryo tumanida tugʻilgan. Birinchi bilim olish yoʻli shu tumandagi 47-maktabdan boshlangan. Hozir Toshkentning Uchtepa tumanida yashaydi va Abdulla Qodiriy nomidagi ijod maktabida oʻqiydi. U bitta yoʻnalish bilan cheklanmay, adabiyot, ona tili, tarix va inson ruhiyati dunyosiga qiziqib ulgʻaygan.

Oqdaryo nomi oʻzi ham tasvirga oʻxshaydi. Zarafshonning bir tarmogʻi ham shunday ataladi. Samarqand atrofida ulgʻaygan bolaning tasavvurida koʻp asrlik tarix bor, garchi u kundalik hayotda buni har doim ham sezmasa-da. Yosh ijodkorning birinchi toʻplamlaridan biri «Oqdaryo bayozi» deb atalgani ham shu tuman bilan bogʻliq. Bayoz eski soʻz: sheʼrlar toʻplami, ilgari qoʻlda yozilgan. Oddiy tuman nomi bilan bu eski soʻzning yonma-yon turishi chiroyli. Tuman ham oʻz sheʼriyatiga ega.

Uning fikricha, odam qayerda tugʻilgani uning imkoniyatlarini belgilab bermaydi. Biroq Oqdaryodan Toshkentga oʻqishga kelgan odam bu gapning narxini biladi. Boshqa shahar, boshqa sinf, boshqa talaffuz. Oʻsmirlik yoshida bu oʻzgarish yengil kechmaydi.

Oltinchi sinf

Marjona 6-sinfda oʻqiyotgan paytida birinchi sheʼr va hikoyalarini yozgan. Uning adabiyotga qiziqishi shakllanishida onasining oʻrni katta. U onasini hayotidagi haqiqiy qahramon deb biladi. Onasining tarbiyasi, daldasi va ishonchi unga qiyinchiliklarni yengishda kuch beradi.

Oltinchi sinf ijod uchun qiziq yosh. Bu paytda bola endi oʻzini kuzata boshlaydi. Kimdir uni qanday koʻrishini, ichida nima boʻlayotganini his qiladi. Ayni paytda hali bu tuygʻularni aytishga soʻzi yetmaydi. Sheʼr va hikoya koʻpincha shu boʻshliqdan paydo boʻladi. U sheʼr bilan bir vaqtda hikoya yozganining oʻzi eʼtiborga loyiq: koʻp bola bu yoshda faqat sheʼr yozadi, chunki u qisqa. Hikoya esa boshqa narsani talab qiladi: kim, nima qildi, keyin nima boʻldi?

Uning yoʻnalishi hozir sheʼr, nasr va publitsistika. Yosh ijodkor nafaqat sheʼrlar, balki hikoya, esse va tahliliy maqolalar ham yozadi. U asarlarida insoniy tuygʻular, Vatan muhabbati va hayotiy haqiqatlarni aks ettirishga harakat qiladi.

«Iftixor»

2024-yilda Oʻzbekiston Yozuvchilar uyushmasi qoshidagi Adabiyot nashriyoti uning «Iftixor» nomli birinchi kitobini chop etgan. Birinchi kitobning bunday nashriyot orqali chiqishi yosh muallif uchun muhim tajriba.

«Iftixor» faxr degani. Kitob nomi sifatida bu yaxshi va ayni paytda xavfli. Faxr haqida gapirish oson. U bayram sheʼriga juda mos keladi. Yosh shoirlar faxr haqida yozganda, koʻpincha tayyor soʻzlarga tayanadi: dalalar, ona zamin, baland osmon. Bir mamlakat bilan faxrlanish uchun avval uni aniq koʻrish kerak. Oqdaryodagi aniq bir kampir, aniq bir arava, aniq bir maktab devori. Bu tuygʻu aynan shu mayda tafsilotlardan kuch oladi. Biz kitobni bu yerda baholamaymiz. Lekin uni oʻqigan odam shu savolni bersa arziydi: bu faxr nimaga asoslangan?

Maktab yoshida kitob chiqargan muallif bir narsani yaxshi bilishi kerak: birinchi kitob oxiri emas. Muharrir bilan ishlash, matnni qayta yozish, nimanidir olib tashlash. Har bir shoir bu saboqni oladi. Birinchi kitobini oʻttiz yildan keyin ochib, tabassum qilgan koʻplab mualliflar bor. Bu uyat emas, oʻsishning isboti.

Toʻplamlar va nom

Marjonaning sheʼr va ijod namunalari «Abadiyat malikalari», «Oqdaryo bayozi» va «Navnihol» toʻplamlaridan joy olgan. Muntazam chop etiladigan «Ijod bogʻidan guldasta» va «Chigʻatoy gurungi» kitoblariga ham sheʼrlari kiritib borilmoqda. Uning ijodiy yoʻli «Yoshlar ilhomi» va «Badiiyat sari yoʻl» nomli maxsus sahifalarda eʼtirof etilgan.

«Chigʻatoy gurungi» iborasida oʻziga xos ohang bor. Chigʻatoy tili oʻzbek adabiy tilining eski bosqichi, Navoiy shu tilda yozgan. «Gurung» esa oddiy soʻz: oʻtirib suhbatlashish. Eng baland adabiy anʼana va eng oddiy davra bir nomda uchrashadi. Yosh ijodkor uchun adabiyot aslida shunday boʻlishi kerak: buyuk odamlar bilan davrada oʻtirish. Ular bilan bahslashish mumkin. Ularga qarab turib kulish ham mumkin.

«Navnihol» esa yangi nihol degani. Bu ham oʻsmir ijodkor uchun halol nom. Daraxtdan oldin nihol boʻlish kerak. Bu toʻplamlarda sheʼri chiqishi uning uchun oʻz tengdoshlari yonida turish imkonini beradi. U yerda nimani koʻrish mumkin? Kim sen kabi yozyapti, kim boshqacha yozyapti. Birgalikda chiqqan kitob yonidagi sheʼr ham oʻqituvchi.

Kundalik

Marjona boʻsh vaqtini zoye ketkazmay, yangi gʻoyalar ustida bosh qotiradi, oʻz kechinmalari, kuzatuvlari va tahlillarini kundalik yozish orqali muhrlab boradi. Kundalik unga fikrlarini tartibga solish, xatolarini tahlil qilish va maʼnaviy dunyosini boyitishga yordam beradi.

Bu uning hayotidagi eng muhim satr boʻlishi mumkin. Kundalik «hozir yoki hech qachon» ruhiga zid janr. Kundalikda hech qanday shoshilinchlik yoʻq. U hech kimga koʻrsatilmaydi, natijasi yoʻq, unga mukofot berilmaydi. Har kuni bir nechta satr, aksariyati keyin qiziq koʻrinmaydi. Lekin kundalik yozadigan odam oʻzining eng foydali hujjatini yaratib boradi. Bir yil oʻtib, oʻsha kunga qaytib oʻqiysan va oʻsha paytdagi oʻzingni uchratasan. Sen oʻylagan darajada aqlli boʻlmaganingni, yoki aksincha, hozir unutgan bir aniq fikringni topasan.

Yozuvchilar uchun kundalik kuzatuv mashqi. Anna Frank va Tolstoy kundaliklarining mazmuni har xil, lekin ularni bir narsa birlashtiradi: oddiy kunni soʻzga aylantirish. Yosh shoir kuchli tuygʻu kelishini kutmaydi. U bugun koʻrgan bitta narsani yozadi. Mana shu «hozir» soʻzining ikkinchi yuzi. Birinchisi: hayotingni oʻzgartir, shoshil. Ikkinchisi: mana shu kunga qara, u boshqa qaytmaydi.

Odamlar undan hissiy energiyani toʻgʻri boshqarish va uni ijodiy kuchga aylantirishni oʻrganishi mumkin, deyiladi. Marjona ichki kechinmani qogʻozga tushirish orqali asarga aylantirishga intiladi. Oʻsmirlikda kuchli tuygʻu koʻp. Unga yoʻl topilmasa, u kimgadir qarshi qaratiladi. Kundalik unga tinch chiqish yoʻlini beradi.

Insoniylik

Marjona uchun odamlar orasidagi eng muhim tuygʻu insoniylikdir. U har qanday unvon, muvaffaqiyat yoki mansabdan koʻra insoniy qadr-qimmat va samimiyatni ustun qoʻyadi. Profillar yutuqlar bilan toʻla boʻlgan joyda bu gap ayniqsa eʼtiborli. U masʼuliyatni ham eng oliy qadriyatlari qatorida tilga oladi.

Lekin insoniylik yutuq emas, uni sertifikat bilan koʻrsatib boʻlmaydi. U kechqurun sinfdosh yigʻlaganda koʻrinadi. Hech kim koʻrmaganda koʻrinadi. Shu sababli bu gapni maqolada tasdiqlab ham, inkor qilib ham boʻlmaydi. Faqat bir narsa aytish mumkin. Yozuvchi uchun bu oddiy axloq emas, kasbiy shart. Odamlarni oʻzgacha his qila olmagan odam hikoya yoza olmaydi. Hikoyadagi yomon odam ham odam boʻlishi kerak.

Yetuk inson: reja

Marjonaning kelajakdagi maqsadi oʻz bilimi, ijodi, halol mehnati va ezgu amallari bilan xalqqa nafi tegadigan, yurt rivojiga hissa qoʻshadigan va oʻzidan yaxshi nom qoldiradigan yetuk inson boʻlib yetishishdir. U adabiyot rivojiga hissa qoʻshib, xalq maʼnaviyatini yuksaltiradigan ijodkor va jamoat arbobi boʻlishni istaydi. Bu hali oldindagi rejalar.

«Yaxshi nom qoldirish» soʻzi oʻsmir uchun kutilmagan darajada keksa ohangga ega. Odatda maktab yoshida odam oʻzidan keyin nima qolishini oʻylamaydi. Lekin bu gap oʻzbek qulogʻi uchun tanish. Buvilar shunday gapiradi. Ehtimol, u shu tarbiyadan kelgan. Uning shiorida ham shu keksa bilim bor: vaqt oʻtib ketadi.

Ona tili yoʻnalishi

Marjona ona tili va adabiyot yoʻnalishini chuqur oʻrganadi. Bu bilim uning kundaligiga ham oʻtadi: har kuni yozilgan jumla qoidani amalda sinaydi. Darslikda qoida alohida turadi, kundalikda esa u oʻsha kechagi fikrni aniq aytish uchun kerak boʻladi. Tarix va inson ruhiyatiga qiziqishi ham shu yerga kelib qoʻshiladi. Bir hodisani nima uchun bunday his qildim, bu tuygʻu avval ham boʻlganmi, degan savol yozuvchi uchun tayyor mavzu. Odamni tushunmasdan turib, ona tilini qanchalik yaxshi bilsang ham, tirik hikoya yozish qiyin.

Bir kun, bir sahifa

Maqola boshida «hech qachon» soʻzi bilan bahslashgan edik. Endi tan olish mumkin: bu soʻzda bir haqiqat bor, faqat katta qarorlarda emas, kichik kunlarda. Roman yozish uchun hali vaqt bor. Ammo bugungi kun, bugun koʻrilgan manzara, sinfdoshning bugun aytgan kulgili gapi yozilmasa, u chindan ham hech qachon qaytmaydi.

Kundalik yozadigan odam kechqurun daftarini ochadi. Bu yerda tahririyat yoʻq, hakam yoʻq. Faqat bugungi sana bor. U yozadi. Keyin kitobga aylanadimi, yoʻqmi, ahamiyati yoʻq. Bu shiorning eng halol shakli shu: hozir, shu sahifada.

Yetakchi Iqtibosi

Iqtibos posteri 16:9

Siz ham Ensiklopediyaga qoʻshiling va Yetakchilar qatoridan joy oling!

Oʻzbekistonning eng faol yetakchi yoshlari safidan joy oling, shaxsiy biografiyangiz va yutuqlaringizni jurnalimizda eʼlon qiling! Barcha jurnal sonlarini mutolaa qilish va ensiklopediyada oʻz sahifangizga ega boʻlish uchun hoziroq ariza topshirishingiz mumkin.