Ensiklopediya yozuvi
  • Diplomatiya va Xalqaro munosabatlar

Jayna Kurbanbaeva Bayrambay qizi

  • Ibroyim Yusupov nomidagi ijod maktabi oʻquvchisi
  • Boʻlajak diplomat
  • "Zomin-2026" seminari ishtirokchisi
  • Rassom va ijodkor

Kamera bilan skanerlang: shu profil ochiladi

Jayna Kurbanbaeva Bayrambay qizi
OʻzYYE aʼzosi16.08.2026 dan
Tugʻilgan sana
05.05.2010
Tugʻilgan joyi
Qoraqalpogʻiston Respublikasi, Qonlikoʻl tumani
Hudud
Qoraqalpogʻiston

Yuz soatlik hafta va Nukusdagi xarita: Jayna Kurbanbaevaning diplomatiya orzusi

Qonlikoʻlda tugʻilgan, Nukusdagi ijod maktabining 10-sinfida oʻqiydigan qiz rasm chizadi, geosiyosatni kuzatadi, oʻzbek tili olimpiadasining respublika bosqichida qatnashgan. U chizgan qahramon asosida multfilm olinishi belgilangan. Uning shiori esa ishlash haqidagi eng keskin gaplardan biri.

Qoraqalpogʻiston xaritasiga qaragan odam darrov Orolni izlaydi. Bir paytlar dengiz boʻlgan joy endi qum va shoʻr bilan qoplangan. Bu yerda yashash tarixning qattiq tomonini doim koʻz oldida ushlab turishni anglatadi: bir necha oʻn yilda qilingan qarorlar butun bir mintaqaning hayotini oʻzgartira oladi, va daryolar bir mamlakatda emas, koʻp mamlakatda oqadi. Bu yerda oʻsgan bolaga geosiyosat soʻzi uzoqdagi professorlar gapi boʻlib tuyulmasligi mumkin.

Jayna Kurbanbaeva diplomat boʻlmoqchi. Uning shiori esa diplomatik tilga umuman oʻxshamaydi.

Holdan toyguncha ishlang. Boshqalar haftasiga 40 soat ishlasa, siz 100 soat ishlang. Shunda natijaga ikki yarim barobar tezroq erishasiz. Boshqalarga bir yil kerak boʻlsa, siz 4 oyda natijani koʻrasiz. Oʻn yilda boʻlmagani, bir yilda boʻladi. Alloh seniki desa bas!

Bu shiorni birinchi oʻqiganda bir nechta his paydo boʻladi. Ishonch, hayrat, biroz xavotir ham. Keling, uni sekin oʻqib chiqaylik. Unda hisob bor: yuzni qirqqa boʻlganda ikki yarim chiqadi. Lekin hayot arifmetikaga har doim ham boʻysunmaydi. Uzoq ishlagan odamning soʻnggi soati birinchi soatga teng emas. Charchagan miya xato qiladi, xotira kuchsizlanadi, uyqu yetishmasa oʻrganilgan narsa oʻrnashmaydi. Buni uyqu haqidagi koʻp tadqiqotlar koʻrsatgan. Shu sababli yosh, oʻsayotgan organizm uchun «holdan toyish» maqsad boʻlmasligi kerak, uni soʻzma-soʻz qabul qilish xavfli.

Lekin shiorning kuchi arifmetikada emas. U qarashni oʻzgartiradi: oʻn yil kutish shart emas, koʻpchilik oʻylagan chegaralar aslida kelishuv boʻlishi mumkin. Va oxirgi jumla butun gapni boshqa joyga qoʻyadi: «Alloh seniki desa bas!» Yaʼni, shuncha hisob-kitobdan keyin ham natija toʻliq inson qoʻlida emas. Bu tan olish shiorni kibrdan saqlaydi.

Qonlikoʻl va Ibroyim Yusupov maktabi

Jayna 2010-yil 5-mayda Qoraqalpogʻiston Respublikasining Qonlikoʻl tumanida tugʻilgan, hozir Nukus shahrida yashaydi. Ibroyim Yusupov nomidagi ijod maktabining 10-sinf oʻquvchisi. Ibroyim Yusupov Oʻzbekiston va Qoraqalpogʻiston xalq shoiri, Oʻzbekiston Qahramoni boʻlgan, uning sheʼriyati Orol va yurt haqidagi dard bilan ham tanilgan.

Uning asosiy yoʻnalishlari diplomatiya, xalqaro munosabatlar, geosiyosat, badiiy ijod, tasviriy sanʼat, tilshunoslik va voleyboldir. U yaqinlari va ustozlari eʼtiborini kitobxonlik, sanʼat va dunyo xaritasiga qiziqishi bilan tortgan. Xaritani bolalikda varaqlash oʻziga xos odat. Boshqa bolalar mamlakat nomlarini oʻyin deb oʻrganadi, baʼzilari esa bir kuni: nega bu chegara aynan shu yerda? deb soʻrashni boshlaydi.

Oʻsmirning muvaffaqiyatlari ortida oilasi va ustozlari turganini u alohida taʼkidlaydi. Bu yerda uning shiori bilan qiziq muvozanat bor: shior yakka kurashchini tasvirlaydi, amalda esa odam yolgʻiz emas.

Ikki tilning ichida

Jayna oʻzbek tili (davlat tili) fan olimpiadasining hududiy bosqichlarida muvaffaqiyat qozonib, respublika bosqichida qatnashgan. «Yosh kitobxon — 2024» tanlovining Qoraqalpogʻiston Respublikasi bosqichi qatnashchisi boʻlgan. Bu natijaning alohida maʼnosi bor. Qoraqalpogʻistondan chiqqan oʻquvchi uchun davlat tili olimpiadasi boshqacha tajriba boʻlishi mumkin, chunki bu mintaqada qoraqalpoq tili ham kundalik hayotda keng ishlatiladi.

Ikki tilli muhitda oʻsish diplomat uchun tabiiy tayyorgarlikdir. Bola erta yoshdan bir narsani bir necha xil aytish mumkinligini biladi. Bir tildagi hazil boshqa tilda oʻlib qoladi. Ikki tilli odam tillar orasidagi boʻshliqni sezadi. Qoraqalpoq va oʻzbek tillari yaqin qarindosh boʻlgani uchun bu farqlar ayniqsa nozik. Diplomatiya ham koʻp jihatdan xuddi shu boʻshliqda ishlaydi: rasmiy matndagi bitta soʻz ikki tomon uchun ikki xil maʼnoga ega boʻlishi mumkin.

U xorijiy tillarni oʻrganish ustida ham ishlaydi. Diplomatiyada til uzoq davom etadigan tayyorgarlik. Yaxshi diplomat boshqa tilda faqat gapirmaydi, u boshqa tilda oʻylashni oʻrganadi.

Multfilm qahramoni

2025-yilda «Renessans» oromgohi respublika tasviriy sanʼat tanlovida Jayna Top-3 gʻoliblar qatoridan joy olgan. U yaratgan mualliflik qahramoni hakamlar eʼtiborini tortgan va shu obraz asosida multfilm suratga olinishi belgilangan. Bu hali amalga oshgan ish sifatida emas, rejalashtirilgan ish sifatida koʻrsatilgan.

Oʻz qahramonini yaratish boshqa rasm chizishdan farq qiladi. Bir kuchukni chizish uchun kuchukka qarash mumkin. Qahramon yaratish uchun esa uning hikoyasini oʻylab topish kerak: u kim, nimadan qoʻrqadi, nega shunday kiyingan? Bir obrazga bir necha daqiqada tomoshabinni ishontirish kerak. Boʻlajak diplomatga bu nima beradi? Oʻzi hech qachon boʻlmagan odamni tasavvur qilishni.

Bundan tashqari, Jayna maktab, tuman va respublika miqyosidagi koʻplab koʻrgazmalar va tanlovlarda faxriy yorliqlar va diplomlar olgan. Rassomning koʻzi ham xalqaro munosabatlarga xizmat qilishi mumkin: rasm chizgan odam yuz ifodasiga, xonaning tuzilishiga, odam qanday oʻtirganiga diqqat bilan qaraydi. Muzokara stolida bu kichik belgilarni koʻrish koʻp narsani anglatadi.

Zomin-2026 va Ijodiy olimpiada

Jayna «Zomin-2026» respublika yosh ijodkorlar seminari qatnashchisi boʻlgan va sertifikat, pul mukofoti hamda sovgʻalar bilan taqdirlangan. 2026-yilda «Ijodiy olimpiada»da ishtirok etgan.

Sheʼr va diplomatiya orasidagi aloqani Qoraqalpogʻiston nuqtayi nazaridan koʻrish qiziq. Ajiniyoz va Berdaq kabi mumtoz qoraqalpoq shoirlari oʻz davrida xalq taqdiri haqida gapirgan. Ibroyim Yusupov Orol fojiasi haqida baland ovozda yozgan. Soʻz bu yerda shaxsiy kechinma bilan cheklanmagan, u katta muammolar haqida gapirish vositasi boʻlgan. Yosh ijodkorning xalqaro maydonda oʻz yurti haqida gapirishni orzu qilishi shu anʼanaga qandaydir yaqin. Faqat unda boshqa til va boshqa qoidalar boʻladi.

Geosiyosat: oʻsmirning qiziqishi

Jayna dunyo mamlakatlarining tarixi, geosiyosiy holati va tashqi siyosatini oʻrganishga qiziqadi. Bu yoshdagi odam uchun geosiyosat ijtimoiy tarmoqlardagi xaritalar va qisqa videolar bilan boshlanadi. Bunday manbalar qiziq, lekin xavfli ham, chunki ular murakkab voqeani bir jumlaga sigʻdiradi. Ularda doim yaxshi va yomon davlat bor. Haqiqiy tashqi siyosat esa manfaatlar, tarix, geografiya va odamlar qarorlari aralashgan.

Markaziy Osiyo yoshlari uchun bu mavzu kitobiy emas. Bu mintaqada suv, chegara, tranzit yoʻllar, yirik qoʻshnilar bilan munosabat doim dolzarb. Orol masalasi ham xalqaro tashkilotlar va qoʻshni davlatlar ishtirokini talab qiladi. Nukusdan turib dunyoga qaragan yosh odam bu savollarni boshqalardan oldinroq tushunishi mumkin. Lekin uni darslik va manbalar bilan chuqurlashtirish kerak boʻladi.

U axborot texnologiyalari va media savodxonlikni ham oʻzining yoʻnalishi deb biladi. Bu yaxshi tanlov: bugungi diplomat yolgʻon xabar va tashviqotni ajratishni bilishi kerak.

Olov yoqish yoki sovuqqonlik?

Jayna yetakchilik haqida shunday deydi: «Meningcha, haqiqiy yetakchilik — bu ortingdan butun bir avlodni ergashtira olish, har qanday murakkab vaziyatda sovuqqonlik va strategik aql bilan masʼuliyatni zimmangga olish, eng asosiysi — oʻz gʻoyalaring bilan atrofdagilar qalbida olov yoqa bilishdir!»

Bu jumlada bir-biriga zid koʻrinadigan ikki soʻz bor: sovuqqonlik va olov. Lekin u ikkalasini ham xohlaydi. Tarixda ham eng taʼsirchan yetakchilarning koʻpida bu ikki xususiyat birga boʻlgan. Faqat olov yoqqan odam uzoqqa bormaydi, olovi butun uyni yondirishi mumkin. Faqat sovuqqon odam esa hech kimni ergashtirmaydi. Diplomatga, ehtimol, koʻproq sovuqqonlik kerak boʻladi.

Tengdoshlariga aytgan soʻzlari ham uning ovozini aniq koʻrsatadi: «Kichik oʻylashni va oʻzingizga chegara qoʻyishni toʻxtating!» U «buning iloji yoʻq» degan joyda toʻxtamaslikni, «yiqilishdan emas, harakat qilmaslikdan» qoʻrqishni aytadi. Bu oʻsmirning baland ovozi. Unga kattalarning aytadigan gapi, ehtimol, uyqu haqida boʻlardi, va bu ham toʻgʻri boʻlardi. Lekin hech kim katta orzuga kichik ovoz bilan kirmaydi.

Voleybol: toʻpni uzatish

Jayna voleybol bilan muntazam shugʻullanadi. Bu oddiy tafsilot emas. Voleybolda bir odam toʻpni ketma-ket ikki marta ura olmaydi. Qoida seni sherigingga uzatishga majbur qiladi. Yuz soatlik haftadagi yakka kurashchi obraziga bu qiziq qoʻshimcha. Eng kuchli oʻyinchi ham maydonda boshqasiga ishonishi kerak. Xalqaro munosabatlar ham koʻp jihatdan shunday: birgina kuchli tomon natijaga erisha olmaydi, ittifoq va ishonch kerak boʻladi.

Diplomatlik: uzoq oʻyin

Jaynaning maqsadi dunyoning yetakchi oliy taʼlim muassasalarida oʻqib, xalqaro maydonda Oʻzbekiston manfaatlarini himoya qiluvchi diplomat boʻlishdir. Bu reja hali oldinda, u 10-sinfda.

Shu yerda uning shiori eng jiddiy sinovga duch keladi. Diplomatiya tez natija beradigan soha emas. Kelishuvlar koʻpincha yillar, baʼzan oʻn yillar davom etadi. Bu yerda «oʻn yilda boʻlmagani bir yilda boʻladi» qoidasi ishlamaydi, chunki qarshi tomon sening tezligingga boʻysunmaydi. Qancha ishlaganing natijani tezlashtirmasligi mumkin. Bu kasb sabrni, kutishni, yutuqni boshqalar bilan boʻlishishni oʻrgatadi. Jaynaning oldidagi eng katta dars, ehtimol, shu boʻladi: mehnat bilan sabr qanday birga yashaydi?

Orol va vaqt

Boshidagi xaritaga qaytaylik. Orol qurishi uchun bir necha oʻn yil yetarli boʻlgan. Uni qaytarish esa, koʻp olimlarning fikricha, toʻliq imkonsiz. Hozir u yerda saksovul ekilmoqda, baliq xoʻjaliklari tiklanmoqda, kichik yutuqlar uzoq mehnat bilan qoʻlga kiritilmoqda. Bu yerda oʻsgan odam vaqtning ikki tezligini biladi: buzish tez, tiklash sekin.

Jayna Kurbanbaeva tezlikni yaxshi koʻradi, buni uning har bir gapidan bilish mumkin. Bu yoshda shunday boʻlishi tabiiy, va u koʻp narsaga shu tufayli erishmoqda. Bir kun Nukusdan chiqqan bu qiz xalqaro stolga oʻtirsa, unda oʻsha tezlik ham, Orol bergan sabr saboqlari ham kerak boʻladi. Shiorining oxirgi jumlasi esa yuz soat ishlaganda ham oʻz kuchini yoʻqotmaydi: qolganini odam belgilamaydi.

Yetakchi Iqtibosi

Iqtibos posteri 16:9

Siz ham Ensiklopediyaga qoʻshiling va Yetakchilar qatoridan joy oling!

Oʻzbekistonning eng faol yetakchi yoshlari safidan joy oling, shaxsiy biografiyangiz va yutuqlaringizni jurnalimizda eʼlon qiling! Barcha jurnal sonlarini mutolaa qilish va ensiklopediyada oʻz sahifangizga ega boʻlish uchun hoziroq ariza topshirishingiz mumkin.