Yosh ijodkorning birinchi sheʼri gazetada chiqqan kun alohida kundir. Muallif ismini qayta-qayta oʻqiydi, sahifani ota-onasiga koʻrsatadi. Keyin esa qiziq bir narsa boʻladi. Birinchi quvonch tez tugaydi va uning oʻrnida yangi ehtiyoj paydo boʻladi: yana chiqishi kerak, yana tanlov, yana kimdir «yaxshi yozibsan» deyishi kerak. Tashqi eʼtirof sport zalidagi yukka oʻxshaydi: unga oʻrgangach, koʻproq kerak boʻladi.
Shuning uchun Zamira Ahmadovaning shiori oʻsmirning gapi boʻlsa ham, uzoqni koʻrgandek tuyuladi.
Dunyo seni tan olishini xohlasang, avval oʻzingni oʻzing tan ol! Har doim, hamma narsada eng muhimi — ishonchdir.
Bu yerda «avval» soʻzi eng muhim. U tartibni belgilaydi. Odatda biz buni teskari tasavvur qilamiz: avval boshqalar tan oladi, keyin oʻzimga ishonaman. Tanlovda gʻolib boʻlsam, ishonch paydo boʻladi. Baho yaxshi boʻlsa, oʻzimni qadrlayman. Zamiraning gapi shu tartibni oʻzgartiradi. Agar sening oʻzingga bahong boshqalar qoʻligagina bogʻliq boʻlsa, unda birinchi yomon javob seni yiqitadi.
Ammo bu gapning xavfli talqini ham bor. «Oʻzini tan olish» baʼzan tanqidni eshitmaslik, xatoni koʻrmaslik degan maʼnoga aylanib ketishi mumkin. Ijodkor uchun bu halokatli. Oʻz matnini mukammal deb bilgan yosh muallif oʻsishdan toʻxtaydi. Shu sababli haqiqiy mazmun boshqa joyda boʻlishi kerak: men bu ishga arziyman, ammo bu matnim hali yaxshiroq boʻla oladi. Bu ikki gap bir-biriga zid emas.
Mirzaobod va maktab
Zamira 2011-yil 3-yanvarda Sirdaryo viloyatining Mirzaobod tumanida tugʻilgan va shu yerda yashaydi. Halima Xudoyberdiyeva nomidagi ijod maktabida oʻqiydi. Asosiy yoʻnalishlari badiiy ijod, sheʼriyat, publitsistika, media va jurnalistika hamda filologiyadir.
U bu roʻyxatdagi eng yosh ismlardan biri. 2011-yilda tugʻilgan bola uchun bu natijalar bilan birga katta xavf ham bor: juda erta maqtov. Yosh muallifga «isteʼdod» deyish oson, ammo u soʻz bola uchun ogʻir yuk boʻlishi mumkin. Keyingi har bir matn oldingisidan yaxshi boʻlishi shart degan bosim paydo boʻladi. Shu sababli biz bu maqolada ham uni tayyor ijodkor sifatida emas, oʻrganayotgan yosh odam sifatida koʻrsatishni afzal koʻramiz. Oʻzi ham oʻzini havasmand ijodkor deb biladi. Havasmandlik yaxshi soʻz: u kasb emas, sevgi bilan bajariladigan ishni bildiradi.
Maktab nomiga berilgan xalq shoirasi Halima Xudoyberdiyeva ijodida ayol oʻzini oʻzi tan olishi mavzusi kuchli yangragan. Zamiraning shiori shu anʼanaga tabiiy ravishda mos keladi, garchi u buni oʻzi shunday tushuntirgan yoki tushuntirmaganini bilmasak ham.
Ikki olimpiada: ijod va qoida
Zamira ijod maktablari oʻquvchilari oʻrtasida oʻtkazilgan Respublika ijodiy olimpiadasida 1-oʻrin gʻolibi boʻlgan. Ona tili va adabiyot fani boʻyicha asosiy fan olimpiadasining respublika yakuniy bosqichida 3-oʻrin olgan. Ona tili va adabiyot fanidan A, tarixdan C+ darajali sertifikatlari bor.
Bu ikki natija birgalikda alohida maʼno beradi. Ijodiy olimpiadada oʻz matning baholanadi. Unda erkinlik, xayol va ohang muhim. Fan olimpiadasida esa aniq bilim, qoida, adabiyot tarixi. Ikkalasida ham yuqori natijaga ega boʻlish kam uchraydi, chunki ular boshqa-boshqa miya «mushaklarini» ishlatadi.
Koʻp ijodkorlar qoidani ijodga dushman deb oʻylaydi. Aslida, qoidani bilmagan odam uni buzganini ham sezmaydi. Yozuvchi vergulni atayin qoʻymasligi mumkin, ammo buning uchun vergul nima ekanini bilishi kerak. Boʻlajak jurnalist uchun esa bu yanada zarur. Gazeta matnida imlo xatosi faqat chiroyli koʻrinmaydigan narsa emas, u oʻquvchining ishonchiga ham zarar yetkazadi.
Tarixdan C+ esa roʻyxatning halol tomoni. U har bir fandan eng yuqorida emas. Bu tabiiy va buni yashirmaslik toʻgʻri.
Sheʼr va maqola: ikki xil rostgoʻylik
Zamiraning sheʼr va maqolalari respublika gazetalarida muntazam chop etilgan. U jurnalistikani odamlarning ongini yuksaltiradigan, ezgulik va haqiqatni ifoda etadigan kuchli maʼrifiy vosita deb biladi.
Sheʼr va maqola bir qalamdan chiqsa ham, ularning talablari farq qiladi. Sheʼrda «men shunday his qildim» deyish yetarli. Bu his boshqalarga oʻxshamasligi ham mumkin, u baribir haqiqiy. Maqolada esa «men shunday his qildim» yetmaydi. Bu yerda savol paydo boʻladi: buni qayerdan bilasan? Kim aytdi? Boshqa tomon nima deydi?
Shoirning rostgoʻyligi ichki, jurnalistning rostgoʻyligi tashqi. Bir odam ikkalasini ham oʻrganishi mumkin, ammo ular orasidagi chegarani saqlashi kerak. Eng yomon jurnalistika sheʼr kabi yozilgan xabarlardan iborat: chiroyli, hayajonli, ammo tekshirilmagan. Eng yomon sheʼr esa gazeta maqolasiga oʻxshaydi: toʻgʻri, ammo jonsiz.
Uning shiori ham bu yerda sinovdan oʻtadi. Jurnalist «avval oʻzingni tan ol» deb oʻz fikriga berilib ketsa, xato qilishi mumkin. U oʻz qarashiga shubha qilishi ham kerak. Demak, oʻziga ishonch bu kasbda alohida shaklda boʻlishi kerak: men bu savolni berishga haqliman, ammo javob men kutgandek chiqmasligi ham mumkin.
Yod olingan sheʼr
Zamiraning qiziqishlari orasida bir oddiy, ammo juda qadimiy odat bor: sheʼr yodlash. Bu bugun kamaygan odat. Telefon hamma sheʼrni bir bosishda topib beradi, yodlash esa eskirgandek koʻrinadi.
Lekin yodlangan sheʼr boshqacha ishlaydi. Unga kerak boʻlgan paytda, internet yoʻq joyda, ogʻir kunda murojaat qilish mumkin. U soʻzning ritmini tanaga kiritadi. Sheʼr yozuvchi uchun bu ayniqsa foydali. Oʻz tilining eng yaxshi namunalarini yodlagan odam jumla qanday tuzilishini quloq bilan sezadi. Mumtoz shoirlarimiz asrlar davomida shu yoʻl bilan oʻrgangan. Yoshlar bugun buni tashlab qoʻysa, nimadandir mahrum boʻladi.
Qatʼiyat haqidagi gap
Zamira yetakchilik haqida shunday deydi: «Yetakchi boʻlish uchun eng muhim fazilat — bu qatʼiyatlilik va masʼuliyatlilikdir. Biror ishni boshlagandan keyin oxirigacha qunt bilan, sabr va matonat bilan harakat qilgan inson albatta koʻzlangan natijaga erishadi.»
Gapning «albatta» soʻzi yosh odamga xos ishonchni koʻrsatadi. Kattalar bu soʻzni kamroq ishlatadi. Ular bilishadiki, baʼzan qunt bilan harakat qilgan odam ham koʻzlagan natijaga yetmaydi. Bu shuni anglatmaydi, harakat befoyda edi. Koʻpincha u boshqa, kutilmagan joyga olib boradi. Biroq maktab yoshida «albatta» deyish tabiiy va, ehtimol, kerakli: bu ishonchsiz katta ish boshlab boʻlmaydi. Keyingi yillar uni oʻz haqiqatlari bilan tuzatib oladi.
U yana bir gapni taʼkidlaydi: inson oʻzi orzu qilgan hayotning yagona quruvchisi uning oʻzidir. Bu gapning ham bir tomoni toʻgʻri. Yosh odam uchun taqdirni oʻz qoʻliga olish kerak. Lekin jurnalistlik uni boshqa tomonni ham koʻrishga majbur qiladi. U bir kuni orzusi boshqa sabablarga koʻra buzilgan odamlar bilan gaplashadi. Kasallik, urush, kambagʻallik. Ularning hikoyasini yozganda, oʻz shiorini ularga aytmaslik kerakligini tushunadi. Bu ham yetilishning bir qismi.
Reja: kitob, safar va matbuot
Zamiraning maqsadi mahoratli va xalqaro miqyosdagi professional jurnalist boʻlish, oʻz muallifligidagi kitoblarni nashr ettirish, ijod boʻyicha chet ellarga sayohat qilish va u yerlar bilan xalqaro hamkorlikni yoʻlga qoʻyishdir. Bularning bari hali oldinda.
Xalqaro jurnalist boʻlish uchun til ham kerak. Uning natijalar roʻyxatida hozircha chet tili sertifikati koʻrsatilmagan, shuning uchun bu, ehtimol, keyingi yillarning vazifasi boʻladi. Yana bir savol bor: xalqaro jurnalist nima qiladi? Oʻzbekistonni dunyoga tushuntiradimi yoki dunyoni Oʻzbekistonga? Har biri alohida koʻnikma talab qiladi.
Kitob nashr ettirish haqida esa bir nasihat oʻrinli boʻlishi mumkin. Birinchi kitobga shoshilmaslik koʻp ijodkorlarning kechroq tushungan haqiqatidir. Yosh muallif yozganlarini kitob qilishni istaydi, ammo yillar oʻtgach, ulardan baʼzilarini boshqacha yozgisi kelib qoladi. Bu uning oʻz tanlovi boʻladi.
Yetakchilik haqida bitta aniq gap
Zamira yetakchilikni shunday taʼriflaydi: «Yetakchi boʻlish uchun eng muhim fazilat — bu qatʼiyatlilik va masʼuliyatlilikdir. Biror ishni boshlagandan keyin oxirigacha qunt bilan, sabr va matonat bilan harakat qilgan inson albatta koʻzlangan natijaga erishadi.» U tengdoshlariga ham quruq pand-nasihatdan koʻra shaxsiy namuna va amaliy harakat muhimligini aytadi.
Bu gapni ijodkor nuqtayi nazaridan oʻqish qiziq. Yozuvchi uchun «oxirigacha yetkazish» eng qiyin soʻz. Boshlangan sheʼr koʻp, tugagani kam. Daftarda birinchi ikki satr qolib ketadi, chunki yangi fikr kelib qoladi. Maqola uchun ham shunday: mavzu topish oson, oxirgi tahrir esa zerikarli. Jurnalistikada esa muddat bor va u bu odatni majburan oʻrgatadi. Matn yarim tayyor boʻlsa ham, soat oʻn ikkida topshirish kerak. Zamiraning orzusidagi kasb uning oʻz qoidasini har kuni sinovdan oʻtkazadi.
Dunyo va daftar
Shior dunyo haqida gapiradi. Ammo Mirzaoboddagi oʻquvchi uchun dunyo hozir nima? Maktab, gazeta sahifasi, tanlov hakamlari, oʻz daftari. Kattaroq doiralar keyinroq keladi. Dunyo tan oladimi yoki yoʻqmi, buni bugun hech kim bilmaydi. Koʻp yaxshi yozuvchilarni ularning zamonasida tan olishmagan, ayrim oʻrtacha yozuvchilar esa oʻz zamonasida juda mashhur boʻlgan.
Demak, tashqi eʼtirof ishonchli oʻlchov emas. Zamiraning qoʻlida qoladigan yagona ishonchli narsa — daftari va uni har kuni ochish qarori. Bir kun uning kitobi chiqadi yoki maqolasi katta nashrda bosiladi. Oʻsha kuni u yana ismini qayta-qayta oʻqishi mumkin. Ertasiga esa daftarni yana ochishi kerak boʻladi. Oʻzini tan olish, ehtimol, aynan shu ertangi kundir.
