Ensiklopediya yozuvi
  • Sanʼat va Madaniyat

Shahzoda Orifjonova Dilshod qizi

  • Abdulla Qodiriy nomidagi ijod maktabi oʻquvchisi
  • Shoira
  • "Qalbim ohanglari" va "Oʻzbek qiziman" kitoblari muallifi

Kamera bilan skanerlang: shu profil ochiladi

Shahzoda Orifjonova Dilshod qizi
OʻzYYE aʼzosi31.07.2026 dan
Tugʻilgan sana
12.09.2008
Tugʻilgan joyi
Toshkent viloyati, Parkent tumani
Hudud
Toshkent shahri

Raqibsiz poyga: Shahzoda Orifjonova, onasining ovozi va ikki kitob

Toʻrt yoshida ona daldasi bilan ijodga kirib kelgan parkentlik qiz bugun Abdulla Qodiriy nomidagi ijod maktabining oʻn birinchi sinfida oʻqiydi. Ikki sheʼriy toʻplam, bir nechta respublika gʻalabasi, ingliz tilida chop etilgan ishlar. Lekin u tanlov gʻolibi boʻla turib raqobatga qarshi gapiradi.

Bir qarama-qarshilikdan boshlaylik. Shahzoda Orifjonova «Audio sheʼr», «Sheʼriyat durdonalari», «Ijodiy olimpiada» va Abdulla Oripov xotirasiga bagʻishlangan «Sen bahorni sogʻinmadingmi?!» tanlovlarining respublika bosqichida birinchi oʻrinni olgan. Bu yutuqlarning har biri boshqalardan oʻtish bilan keladi. Hakam hammani oʻqiydi, bittasini tanlaydi. Aynan shu odam esa shunday yozadi:

Sening yagona raqobatching — kechagi oʻzing.

U buni davom ettiradi: «Hayotda hech kim bilan raqobatdosh boʻlma, chunki raqobat — bu qimmatli energiya va vaqtingni boshqalarga boy berishdir. Boshqalar ortidan quvganingda, ularning chegaralariga bogʻlanib qolasan. Oʻzing bilan bellashganingda esa oʻz taqdiring va kelajaging egasiga aylanasan.»

Bu oʻrinda tanlovlar gʻolibi ikkiyuzlamachilik qilyapti deyish oson boʻlardi. Ammo bu notoʻgʻri. Faqat poygada yutgan odam poyganing narxini bila oladi. Tanlovda qatnashmagan odam raqobatga qarshi gapirsa, bu arzon gap. Sahnadan tushgan qizning «birovning orqasidan quvsang, uning chegarasiga bogʻlanasan» deyishi boshqa ogʻirlikka ega. Bu kuzatish. Agar faqat birinchi oʻrinni koʻzlasang, senga birinchi boʻlgan odamning darajasi yetarli boʻladi. Undan yuqoriga chiqish hech kimning xayoliga kelmaydi. Sen boshqaning oʻlchovi bilan yashay boshlaysan.

Parkent va toʻrt yosh

Shahzoda 2008-yil 12-sentabrda Toshkent viloyatining Parkent tumanida tugʻilgan. Hozir Toshkentning Uchtepa tumanida yashaydi. Parkentning tabiati va oiladagi maʼnaviy muhit uning birinchi ijodiy tuygʻulari uygʻonishiga zamin yaratgan.

U toʻrt yoshida onasining ilhomlantirishi bilan ijod olamiga kirib kelgan. Uning birinchi sheʼriy mashqlari ham onasining eʼtibori va yoʻl koʻrsatishi bilan rivojlangan. Shahzoda onasini hayotidagi eng kuchli taʼsir koʻrsatgan odam deb biladi.

Toʻrt yoshli bola sheʼr yozmaydi, u hali harf ham bilmasligi mumkin. Unda nima boʻlgan? Bu yoshda, odatda, sheʼr eshitiladi, yodlanadi, qofiya topib oʻynaladi. Bola uchun til bu yoshda oʻyinchoq. Soʻzlarning ohangdoshligi uni kuldiradi. Ona bu oʻyinni jiddiy qabul qilsa, bola tilni ham jiddiy qabul qila boshlaydi. Ota-onalar uchun oddiy saboq: bolaga qofiya bilan aytilgan kichik gap uchun quvonish uning keyingi oʻn yilini belgilashi mumkin.

Uning birinchi raqibi ham, tinglovchisi ham bitta odam boʻlgan. Bu yerda hech qanday reyting yoʻq edi. Ehtimol, keyingi hayotidagi raqobat haqidagi fikri shu dastlabki xotiradan kelgan: sheʼr dastlab musobaqa emas, ikki odam orasidagi mehr shakli boʻlgan.

Vazn saboqlari

Hozir Shahzoda Prezident taʼlim muassasalari tizimidagi Abdulla Qodiriy nomidagi ijod maktabining 11-sinfida oʻqiydi. Bu muhitda u fikrni ravon ifodalash, matn bilan ishlash, sheʼriyat vaznlari va voqealarga ijodiy yondashish koʻnikmalarini shakllantirgan.

Vazn oʻrganish yosh shoir uchun qiziqarli sinov. Bolalikda sheʼr ohang bilan keladi, qoidalarni bilmaysan. Keyin kimdir aruz, barmoq nima ekanini koʻrsatadi. Birdan ilgari tabiiy chiqqan satr tahlil ostiga tushadi. Baʼzi yoshlar shu paytda yozishdan toʻxtaydi. Qoidani bilib, undan oʻtgan shoir keyin ataylab uni buzishi mumkin va bu boshqa kuch beradi. Oʻn birinchi sinf bu jarayonning oʻrtasi.

U ayni paytda nasr va publitsistika bilan ham shugʻullanadi. Bu ham oʻziga xos. Sheʼr yozadigan odam ogʻir nasr yozishda koʻp narsa oʻrganadi: oʻqiydigan odamni yetaklash, voqeani ochish, ortiqcha bezakdan voz kechish. Publitsistika esa uni tashqi dunyoga qaratadi. Oʻz qalbingdan boshqa narsa haqida ham yozish kerak boʻladi.

Ikki toʻplam nomi

Shahzodaning «Qalbim ohanglari» va «Oʻzbek qiziman» nomli ikki sheʼriy toʻplami chop etilgan. Maktab oʻquvchisi uchun ikki kitob juda erta natija.

Bu kitoblarning nomlari ikki yoʻnalishni koʻrsatadi. Birinchisi ichkariga qaragan: qalb, ohang, shaxsiy tuygʻu. Ikkinchisi tashqariga qaragan: oʻzbek qizi, millat, oʻzlik. Yosh shoiraning ikki katta mavzusi aynan shular boʻlishi tabiiy.

Lekin ularning ikkalasida bitta xavf bor va uni aytish kerak. Oʻzbek sheʼriyatida qalb haqida ham, Vatan va oʻzbek qizi haqida ham minglab sheʼr yozilgan. Bu mavzularda yangi soʻz aytish juda qiyin. Tayyor iboralar qoʻl ostida turadi. Yosh shoir uchun eng katta sinov tayyor iboradan chiqib, oʻzi koʻrgan narsani yozishdir. Masalan, «oʻzbek qizi» haqida umumiy gap emas, aniq bir qizning oddiy bir kuni. Biz uning kitoblarini baholamaymiz. Faqat keyingi kitob uchun qiziq savol qoʻyamiz.

Ikki kitobli muallif uchun yana bir xavf: erta chop etilgan matn keyin uyaltirishi mumkin. Buni koʻp yozuvchi tan olgan. Lekin unda ham foyda bor. Oʻz kitobing kechagi oʻzingning eng aniq hujjatidir. Shahzoda oʻz shiorini tekshirmoqchi boʻlsa, buni aynan shu kitoblar orqali qila oladi: oʻn yildan keyin ularni ochib, oʻsganini oʻzi oʻlchay oladi.

Oripovni eslash

Shahzoda Oʻzbekiston xalq shoiri Abdulla Oripov xotirasiga bagʻishlangan «Sen bahorni sogʻinmadingmi?!» tanlovida respublika bosqichida birinchi oʻrinni olgan. Tanlov nomi shoirning mashhur satrlariga ishora qiladi.

Abdulla Oripov «Oʻzbekiston» sheʼri va davlat madhiyasi matni muallifi sifatida tanilgan. Parkentlik oʻsmir uchun bu tanlov shunchaki musobaqa emas, kattaroq sheʼriyat bilan uchrashuv boʻlgan boʻlishi mumkin. Tanlovga tayyorlanish uchun bu shoirni oʻqish kerak boʻladi. Har bir tanlovning foydasi ham aslida shu. Gʻalaba bir kunda unutiladi. Oʻqilgan shoir esa qoladi.

Audio sheʼr tanlovi esa onasi bilan boshlangan yoʻlning davomiga oʻxshaydi. Sheʼr yana ovozda eshitiladi. Toʻrt yoshli bola onasidan eshitgan narsasini yillar oʻtib oʻzi tinglovchilarga aytmoqda.

Keniya gazetasi va antologiya

Shahzodaning sheʼriy va nasriy asarlari AQSh-Oʻzbekiston hamkorligidagi «Uchinchi Renessans ziyolilari» antologiyasida va Keniyaning «Kenia times» gazetasida ingliz tilida chop etilgan.

Oʻzbek qizining matni Sharqiy Afrika sahifasida. Bu jumlani oʻqish yoqimli va biroz gʻaroyib. Oʻzbek sheʼrining vazni va qofiyasi tarjimada, odatda, yoʻqoladi. Qolgani mazmun va tasvir. Sheʼr boshqa tilga oʻtganda nima qolishi uning qanchalik kuchli ekanini koʻrsatadi. Yaxshi tasvir tarjimadan oʻtadi, tayyor ibora oʻtmaydi. Shunday tajriba yosh shoirga ham oʻz matnini boshqacha koʻrish imkonini beradi.

Tashqi nashrlarning darajasi haqida shoshilinch xulosa chiqarish shart emas. Uning uchun asosiysi: Afrikadagi kimdir oʻzbek qizining bir satrini oʻqigan boʻlishi mumkin.

Masʼuliyat va sayr

Shahzoda liderlikning eng muhim omili masʼuliyat deb hisoblaydi. Chunki odamda maqsad va bilim boʻlishi mumkin, lekin qaror va jamoa uchun masʼuliyatni boʻyniga olish jasorati boʻlmasa, u boshqalarga yetakchilik qila olmaydi. U kunlik tartibini toʻgʻri taqsimlagani uchun unumli ishlaydi. Boʻsh vaqtida kitob oʻqiydi, ochiq havoda sayr qilib ilhom oladi.

Sayr haqidagi eslatma kichik, ammo u juda koʻp yozuvchi uchun tanish. Nitsshe va Dikkens kabi mualliflar uzoq yurish odatlari bilan tanilgan. Yurish paytida ong oʻz holiga qoladi. Bu yerda telefonni qoʻyish muhim, aks holda ilhom kelishga vaqt topmaydi. Parkent tabiatida tugʻilgan qiz uchun ochiq havo eski tanish. Shahar koʻchalari esa boshqa manzara beradi va bu ham sheʼr uchun material.

Yaxshi inson: reja

Shahzodaning kelajakdagi maqsadi oʻz bilimi, ijodi va mehnati bilan xalqqa manfaati tegadigan, yurt rivojiga hissa qoʻshadigan yaxshi inson boʻlib yetishishdir. Boshqa profillarga qaraganda bu yerda kutilmagan oddiylik bor. U mukofot ham, xalqaro minbar ham tilga olmaydi. «Yaxshi inson» bu hali oldindagi vazifa, u hech qachon tugamaydigan reja.

U 11-sinfda. Yaqin orada u katta tanlovga kiradi: oliy oʻqish. Bu yerda uning shiori amaliy sinovdan oʻtadi. Kirish imtihoni raqobat emasmi? Albatta, raqobat. Shunday tizimda «raqibim yoʻq» deyish qiyin. Biroq balki toʻgʻri tushunish boshqacha: raqobatda qatnashish mumkin, lekin oʻzini undan oʻlchamaslik mumkin. Natija kelganda ham, kelmaganda ham, oʻzingni eʼlon qilingan raqamga tenglashtirmaslik. Bu shior aynan shunga yordam beradi.

Kun tartibi va yozish

Shahzoda kunlik tartibini toʻgʻri taqsimlagani uchun unumli ishlashini aytadi. Ijodkor haqida gapirganda koʻpincha ilhomni tilga olamiz, goʻyo sheʼr tasodifan kelgan mehmon. Ammo uzoq yillar yozgan mualliflarning koʻpi boshqacha gapiradi: ular aniq vaqtda stolga oʻtirgan. Ilhom kelishi uchun u yerda kimdir kutib turishi kerak.

Oʻn birinchi sinf oʻquvchisi uchun bu ayniqsa jiddiy. Darslar, imtihonga tayyorgarlik, sheʼr, nasr, publitsistika. Ularning hammasi bir sutkaga sigʻishi kerak. Uning shiori bu yerda ham ishlaydi: bugun boshqalar qancha yozgani emas, oʻzing kechagidan koʻra tartibliroq ishlaganing muhim.

Tartib ilhomni oʻldirmaydi, u ilhom keladigan joyni tayyorlab qoʻyadi.

Hakamsiz sheʼr

U tengdoshlariga shunday deydi: «Har kuni kichik boʻlsa ham yangi bir ijobiy qadam tashlang va oʻz imkoniyatlaringiz chegarasini kengaytirib boring. Boshqalarning natijalarini oʻzingizga oʻlchov qilmang, faqat kechagi oʻzingizdan oʻzishga harakat qiling!»

Maqola bir qarama-qarshilik bilan boshlangan edi. Endi uni shunday yopish mumkin. Bir vaqtlar parkentlik kichik qiz uchun sheʼr uyda boshlangan. U yerda hakam, nominatsiya, ball yoʻq edi. Faqat onasining eʼtibori bor edi. Keyin hayot oʻz qoidalari bilan keldi: tanlovlar, oʻrinlar, kitoblar.

Agar Shahzodaning shiori bir narsani saqlab qola olsa, u shu bolalik xonasining havosidir. Sheʼrni yana hech kim baholamaydigan joyda yozish imkoni. Yaxshi satrlar koʻpincha aynan shunday joyda tugʻiladi.

Yetakchi Iqtibosi

Iqtibos posteri 16:9

Siz ham Ensiklopediyaga qoʻshiling va Yetakchilar qatoridan joy oling!

Oʻzbekistonning eng faol yetakchi yoshlari safidan joy oling, shaxsiy biografiyangiz va yutuqlaringizni jurnalimizda eʼlon qiling! Barcha jurnal sonlarini mutolaa qilish va ensiklopediyada oʻz sahifangizga ega boʻlish uchun hoziroq ariza topshirishingiz mumkin.