«Oʻzingni top» — yosh odamga eng koʻp aytiladigan maslahatlardan biri. Bu gap goʻyo odam bir joyda tayyor holda yashiringandek, uni faqat qidirib topish kerakdek tasavvur uygʻotadi. Bu tasavvurda «asl men» bor, u yerda kutib turibdi. Sayohat qilsang, kitob oʻqisang, yetarlicha oʻylasang, bir kun uni uchratasan. Koʻp yoshlar shu qidiruv bilan yillarini oʻtkazadi: men kimman, mening haqiqiy isteʼdodim nima?
Sevinch Nuriddinova bu savolga boshqacha qaraydi.
Oʻzimni izlashdan koʻra, oʻzligimni yaratishni tanlayman.
Bu uzun falsafa emas, juda qisqa jumla. Unda ikki feʼl qarama-qarshi qoʻyilgan: izlash va yaratish. Izlayotgan odam tayyor narsani kutadi, yaratayotgan odam esa hali mavjud boʻlmagan narsa ustida ishlaydi. Oxirida «tanlayman» soʻzi turibdi: demak, bu kashfiyot emas, qaror. Oʻzlik sen topadigan narsa emas, sen qiladigan narsa.
Shoir uchun bu gap ayniqsa tabiiy. Har qanday sheʼr yozilishidan oldin mavjud emas. Boʻsh qogʻozdan, boshqa hech kim yozmagan tartibda soʻzlar paydo boʻladi. Shoir oʻzini ham shunday yaratishi mumkin: xato satrlarni oʻchirib, yangi satr qoʻshib, qayta oʻqib. Sevinchning yoʻli aynan shu jarayonga oʻxshaydi.
Gʻuzordan Qarshiga: 7-sinfdagi birinchi satr
Sevinch 2009-yil 3-noyabrda Qashqadaryo viloyatining Gʻuzor tumanida tugʻilgan, hozir Qarshi shahrida yashaydi. Abdulla Oripov nomidagi ijod maktabida oʻqiydi. Uning asosiy yoʻnalishlari sheʼriyat, badiiy ijod, filologiya, tarix, intellektual bellashuvlar, grafika va musiqadir.
Uning birinchi sheʼrlari 7-sinfda yozilgan. Bu tafsilot ahamiyatli, chunki koʻp maqolalar yosh shoiralar haqida «bolaligidan» deb yozadi. Sevinchning yoʻli esa aniq boshlanish sanasiga ega. U besh yoshida sheʼr toʻqigan moʻjiza emas, oʻsmirlikda qoʻliga qalam olgan oddiy oʻquvchi. Bu yaxshi xabar boshqa bolalar uchun: ijodni boshlash uchun kech emas.
Abdulla Oripov nomidagi maktab esa uning uchun hududiy yaqinlikka ega. Shoir ham Qashqadaryo farzandi. Qarshidagi ijod maktabi oʻquvchisi uchun «Oʻzbekiston» sheʼri muallifi uzoqdagi portret emas, shu yerlardan chiqqan odam. Sevinch «Abdulla Oripov izdoshlari» loyihasida ham qatnashgan. Izdosh soʻzi uning shioridagi fikr bilan qiziq bir bahsga kiradi: ustoz izidan borish bilan oʻzlikni yaratish qanday birga boʻladi?
Javob, ehtimol, shunda: yosh shoir avval boshqalarga taqlid qiladi. Bu xato emas, oʻrganish usulidir. Keyin bir kun taqlid uni qanoatlantirmay qoladi. Oʻsha kuni yaratish boshlanadi.
«Yomgʻirgulim»: birinchi kitob
Oʻzbekiston Yozuvchilar uyushmasining «Birinchi kitobim» loyihasi doirasida Sevinchning «Yomgʻirgulim» nomli sheʼriy kitobi chop etilgan. U «Zomin-2025» respublika yosh ijodkorlar seminarida ham qatnashgan.
Kitob nomi shu qadar oʻziga xoski, undan alohida gap boshlash kerak. «Yomgʻirgul» oddiy soʻzlikda topilmaydigan birikma. Bu yerda yomgʻir va gul birlashtirilgan, oxirida esa «-im» qoʻshimchasi: mening. Muallif oʻzi yangi soʻz yasagan yoki juda kam ishlatiladigan shaklni tanlagan. Bu uning shioridagi «yaratish» gʻoyasining eng kichik isboti. Dunyoda hali yoʻq narsaga nom berish.
Oʻzbek sheʼriyatida yomgʻir va gul uzoq tarixga ega obrazlar. Ularni birlashtirib, yangi hech narsa aytmaslik ham mumkin. Biz bu toʻplamni oʻqib tahlil qilmadik, shu sababli sheʼrlar sifati haqida hukm chiqarmaymiz. Maʼlumotlarga koʻra, ularda samimiy tuygʻular, Vatan muhabbati, insoniy qadriyatlar va nozik kechinmalar ifodalangan. Yaxshi birinchi kitobning belgisi oddiy: u keyingi kitobga yoʻl qoldiradi.
Birinchi kitob chiqqan yosh shoir uchun yangi bosim boshlanadi. Endi u «kitob muallifi». Odamlar undan kutishni boshlaydi. Oʻsmirlikda yozilgan ayrim satrlar keyinroq uni uyaltirishi ham mumkin, koʻp shoir bunga duch kelgan. Oʻzlikni yaratish mantiqan shuni ham oʻz ichiga oladi: bugungi men kechagi meni tuzatishi mumkin, ammo kitobni qaytarib boʻlmaydi.
Tarix A+: oʻtmish bilan ishlash
Sevinchning tarix fanidan A+ darajali, ona tili va adabiyotdan B+, matematikadan C+ darajali sertifikatlari bor. Shoira bu roʻyxatda birinchi navbatda adabiyot bilan koʻrinishi kerak edi, deb oʻylash mumkin. Holbuki, eng yuqori natija tarixda.
Bu uning kitob tanlashiga ham mos keladi: u tarixiy va romantik asarlarni oʻqishni yaxshi koʻradi. Tarixni bilgan shoir bir ustunlikka ega. U hozirgi kunga uzoqdan qaray oladi. Oʻzining kichik qaygʻusini ham asrlar yuzida koʻra oladi. Eng yaxshi oʻzbek sheʼriyatining ham koʻpi tarix bilan yashaydi: Abdulla Oripovning sheʼrlarida ham oʻtmish tez-tez uchraydi.
Tarixning oʻzi ham «oʻzlikni yaratish» haqidagi savolga qiziq javob beradi. Millatlar ham oʻzini faqat topmaydi, balki yaratadi. Qaysi voqeani eslash, qaysi qahramonni madh etish, bu ham tanlovdir. Tarixchi buni biladi. Shu sababli tarixni yaxshi oʻqigan yosh odam bir narsaga ishonchini saqlaydi: narsalar doim shunday boʻlmagan va keyin ham shunday boʻlib qolmasligi mumkin.
Zakovat: yolgʻiz yozuvchining jamoasi
2026-yilda Ixtisoslashtirilgan taʼlim muassasalari agentligi tizimidagi maktablar oʻquvchilari oʻrtasida oʻtkazilgan «Zakovat» intellektual bellashuvida Sevinch 3-oʻrin sohibasi boʻlgan.
Sheʼr yozish yolgʻiz ish. «Zakovat» esa uning aksi: bir daqiqada olti kishi bilan bir javobga kelish kerak. Shoir odatda oʻz fikriga qattiq bogʻlanadi, uning uchun bir soʻzni oʻzgartirish ham ogʻir. Jamoaviy oʻyin esa boshqacha mashq beradi: toʻgʻri deb bilgan javobingni boshqalar qabul qilmasligi mumkin. Yoki oʻzingning notoʻgʻri ekanligingni bir daqiqada tan olishga toʻgʻri keladi. Yozuvchi uchun bu shunchaki qoʻshimcha koʻnikma emas, ruhiy mashqdir.
Chizgi, pianino, ovoz
Sevinch grafika yoʻnalishida rasm chizadi, pianino chalishni oʻrganadi va dublyaj sanʼatiga qiziqadi. Bu uch mashgʻulotning har biri boshqa bir sezgini charxlaydi. Chizgi diqqatni koʻzga, pianino quloq va barmoqqa, dublyaj esa ovoz va xarakterga qaratadi.
Grafika qiziq tanlov. Rangli rasmda boʻyoq koʻp narsani yashirishi mumkin. Grafikada faqat chiziq bor. Bir ortiqcha chiziq butun tasvirni buzadi. Bu sheʼrga juda yaqin: ortiqcha soʻz sheʼrni oʻldiradi. Grafikani yaxshi koʻrgan shoir, ehtimol, sheʼrini ham ortiqcha bezakdan tozalashga moyil boʻladi.
Dublyaj esa uning shioriga kutilmagan yondashuv beradi. Dublyaj aktyori oʻz ovozini boshqa odamga beradi, oʻzini vaqtincha unutadi. Boshqa birovning ichiga kirib koʻrish ham oʻzlikni boyitishning bir yoʻlidir. Oʻzingni kim bilan solishtirishni bilmasang, oʻzingni ham tanimaysan.
Pianino haqida aytilgan bir tafsilot esa alohida eʼtiborga loyiq: u hali uni oʻrganmoqda. Maqolalarda odatda hamma narsa tayyor holda koʻrsatiladi, bu yerda esa jarayon bor. Allaqachon kitobi chiqqan odamning yana yangi boshlovchi boʻlishga tayyorligi uning oʻz shioriga sodiqligini koʻrsatadi.
Muvaffaqiyatsizlik haqida
Sevinch hayotida eng katta taʼsir koʻrsatgan omil sifatida oʻtmishdagi muvaffaqiyatsizliklarini tilga oladi. Uning fikricha, yiqilish insonni sindirmasligi, aksincha, yanada kuchli va hushyor qilishi kerak. U shunday deydi: «Yetakchi boʻlishdagi eng muhim fazilat — bu qatʼiyatdir. Har qanday muvaffaqiyatsizlikdan soʻng oʻzida qayta oyoqqa turishga kuch topa olish va maqsaddan chekinmaslik insonni haqiqiy yetakchiga aylantiradi.»
Yosh ijodkorning muvaffaqiyatsizlik haqida gapirishi kam uchraydigan holat. Bu qaysi voqealar ekanini bilmaymiz va bu shaxsiy mavzu. Ammo bu tan olish kitob va sertifikatlar roʻyxatiga boshqacha yorugʻlik beradi. U roʻyxat yuzada silliq koʻrinadi, ichida esa, ehtimol, rad etilgan sheʼrlar, ololmagan oʻrinlar bor.
Oʻzlikni yaratish gʻoyasi aynan shu yerda jiddiy maʼno oladi. Agar sen izlayotgan boʻlsang, muvaffaqiyatsizlik «men bu odam emasman» degan xulosa beradi. Agar yaratayotgan boʻlsang, u faqat bitta muvaffaqiyatsiz qoralama. Uni oʻchirasan va qayta yozasan. Yozuvchiga bu amal yaxshi tanish.
Zulfiya mukofoti va «Yosh kitobxon»: reja
Sevinchning kelajak maqsadlari aniq nomlangan: Zulfiya nomidagi Davlat mukofotini qoʻlga kiritish, «Yosh kitobxon» respublika koʻrik-tanlovida gʻolib boʻlish, oʻz sohasining yetuk mutaxassisiga aylanish. Bu mukofotlar hali uniki emas.
Mukofotni maqsad qilib qoʻyishning foydasi ham, xavfi ham bor. Foydasi — aniqlik: nimani oʻqish, nimani yozish kerakligi aniq. Xavfi shundaki, ijodkor tanlov talablariga moslashib qolishi mumkin. Hakamlarga yoqadigan sheʼr bilan oʻzingiz yozmoqchi boʻlgan sheʼr har doim bir xil boʻlmaydi. Mukofotga nomi berilgan shoira ham, ehtimol, tanlov uchun yozmagan. Yosh ijodkor uchun bu savol keyinchalik jiddiy boʻladi, ayniqsa uning shiori nuqtayi nazaridan: kimning koʻzi uchun yaratyapsan?
Mukofotga intilish yosh ijodkorga turtki beradi, lekin u oʻz-oʻzidan sheʼr yozib bermaydi. Eng yaxshi mashq oddiy: oʻqish va yana yozish.
Yomgʻir gulga nima qiladi?
Kitob nomiga yana bir marta qaytaylik. Yomgʻir gulni yaratmaydi, u faqat oʻsishiga yordam beradi. Gul esa yomgʻirni kutib oʻtirmaydi, ildiz otadi. Tashqi yordam va ichki oʻsish orasidagi bu munosabat shiorga ham eʼtibor qaratadi. Maktab, ustoz, loyiha, seminar yomgʻir kabi kerak. Lekin oʻzlikni boshqa hech kim oʻsib bera olmaydi.
Sevinch hali juda yosh, uning nimaga aylanishini aniq aytib boʻlmaydi. Shoirami, tarixchimi, dublyaj ustasimi yoki uchchalasining qiziq aralashmasimi? Uning oʻzi ham buni hozir bilmasligi tabiiy. Ammo u bu savolni noaniq qidiruv deb emas, kundalik ish deb qabul qilgan. Har satr, har chizgi, har mashq oʻsha hali yozilmagan odamning bir boʻlagi. Keyingi kitob chiqqanda, uning muallifi «Yomgʻirgulim» muallifidan boshqacha boʻladi. Aynan shunday boʻlishi kerak.
