Ensiklopediya yozuvi
  • Sanʼat va Madaniyat

Farogʻat Maxsudbekova Izzatbek qizi

  • Ogahiy nomidagi ijod maktabi oʻquvchisi
  • Yosh jurnalist va shoira
  • Xalqaro ilmiy nashrlar muallifi

Kamera bilan skanerlang: shu profil ochiladi

Farogʻat Maxsudbekova Izzatbek qizi
OʻzYYE aʼzosi31.07.2026 dan
Tugʻilgan sana
02.07.2010
Tugʻilgan joyi
Xorazm viloyati, Xiva tumani
Hudud
Xorazm

Ogahiy haqida yozgan qiz: Farogʻat Maxsudbekova va poydevor qoʻyish

Xivalik toʻqqizinchi sinf oʻquvchisi Ogahiy nomidagi maktabda oʻqiydi va uning oʻzi haqida maqola yozgan. Ilmiy maqolasi Turkiya jurnalida, tahliliy maqolasi Janubiy Koreya nashrlarida chiqqan, ijodiy kanalida esa 300 dan ortiq yosh ijodkor toʻplangan.

Xivadagi eski binolarning eng muhim qismi koʻrinmaydi. Sayyohlar Kaltaminor sirli gʻishtlarini, koʻk rangli naqshlarni suratga oladi. Hech kim yer ostidagi toshlarga qaramaydi. Holbuki, shoʻr yerda turgan bu devorlarning asrlab saqlanishi aynan oʻsha koʻrinmaydigan qismga bogʻliq. Ustalar poydevorga qancha vaqt sarflaganini hech kim yozib qoldirmagan. Uning uchun mukofot ham berilmaydi.

Farogʻat Maxsudbekova shu shaharda tugʻilgan va uning shiorida ham shu soʻz turadi.

Bugungi mehnat — ertangi muvaffaqiyat poydevori.

Bu oddiy jumla. Bunday gapni hamma biladi va uni aytish uchun Xivada tugʻilish shart emas. Ammo uning bir xususiyati bor: u natija haqida gapirmaydi. Poydevorga qaragan odam chiroyli narsani koʻrmaydi. Unda hali uy yoʻq. Yoshlar uchun bu noqulay vaqt: juda koʻp mehnat, uning ustida esa kam narsa. Farogʻat hali toʻqqizinchi sinfda. U oʻz poydevorining qanday boʻlishini hali bilmaydi, biz ham bilmaymiz. Bu maqola shu qurilish maydoni haqida.

Bir narsa aniq: uning natijalari, yoshiga qaraganda, kutilmagan yoʻnalishda. Oʻsmirlar odatda sheʼr bilan boshlaydi. U ilmiy maqolaga qoʻl urgan.

Ona, kitob va 9-«A»

Farogʻat 2010-yil 2-iyulda Xorazm viloyatining Xiva tumanida tugʻilgan va shu yerda yashaydi. U Prezident taʼlim muassasalari tizimidagi Ogahiy nomidagi ijod maktabining 9-«A» sinfida oʻqiydi. Kitob mutolaasiga qiziqishi uni maqola, sheʼr va hikoya yozishga olib kelgan.

U oʻz yutuqlari ortidagi eng katta ilhom manbai sifatida onasini tilga oladi. Onasining doimiy qoʻllab-quvvatlashi va ishonchi uning natijalarida muhim oʻrin tutgan. Maʼlumotda shundan koʻp narsa aytilmagan va biz qoʻshimcha sahna toʻqib oʻtirmaymiz. Faqat shuni aytish mumkin: oʻsmir qizning maqolasi chet el jurnaliga yuborilishi uchun uyda kimdir bu ishni jiddiy qabul qilishi kerak. Uning kuni kitob va matn bilan oʻtishi uchun kimdir uyning boshqa ishlarini oʻz zimmasiga olgan boʻladi. Bu ham koʻrinmaydigan poydevorning bir qismi.

Ogahiy mavzusi

Farogʻatning eng diqqatga sazovor ishlaridan biri Muhammad Rizo Ogahiy haqidagi tahliliy maqolasidir. Bu maqola Janubiy Koreya nashrlarida eʼlon qilingan.

Uning maktabi Ogahiy nomi bilan atalgan. Har kuni bu nomni eshitadigan oʻquvchi oxiri bu odam kim edi, deb soʻrashi tabiiy. Lekin koʻpchilik soʻramaydi. Maktab nomi tezda eshik ustidagi yozuvga aylanib qoladi. U esa nomi ostida oʻqiyotgan shoir haqida matn yozishni tanlagan.

Ogahiy XIX asr Xorazmining koʻp qirrali adibi: shoir, tarixchi va tarjimon. U fors tilidagi koʻplab asarlarni oʻzbek tiliga oʻgirgan, Xiva xonligi tarixini yozgan, gʻazallari mumtoz sheʼriyatimizning muhim qismi hisoblanadi. Oʻsmir uchun bu mavzu oson emas. Uning tili eski, matnlari koʻpincha tushuntirish talab qiladi. Ogahiy haqida yozish uchun avval uni oʻqish, keyin boshqa olimlar yozganlarini koʻrish, oxirida oʻz fikrini topish kerak.

Va bu yerda gʻalati bir narsa bor. Koreya oʻquvchisi uchun Ogahiy, ehtimol, butunlay notanish ism. Xiva qayerda, bu odam nima yozgan? Unga tushuntirish kerak. Biror mavzuni butunlay begona odamga tushuntirish uchun uni chuqur bilish kerak. Bir necha oʻn yil oldin Ogahiy haqida xorijiy nashrlarda maqola yozish mutaxassislarning ishi edi. Bugun bu yoʻl maktab oʻquvchisi uchun ham ochiq. Ish sifati boshqa masala, buni oʻqigan mutaxassis aytadi. Lekin yuz yildan koʻp vaqt oldin vafot etgan xorazmlik shoirning nomi uning maktabi oʻquvchisi tufayli boshqa bir qitʼada yana tilga olinishi oʻzicha yaxshi voqea.

Ilmiy maqola: janr va talab

Farogʻatning ilmiy maqolasi Turkiyaning «Bilgi Çeşmesi» jurnalida chop etilgan va OAK tan oluvchi bazalarda indekslangan. Maktab oʻquvchisi uchun bu qiziq tajriba.

Ilmiy maqola badiiy matndan juda farq qiladi. Bu yerda «menimcha» kam ishlatiladi. Har bir fikr manbaga tayanadi, keltirilgan iqtibos kim tomonidan qachon aytilganini aniq koʻrsatish kerak. Ijodkor oʻsmirlar uchun bu avvaliga zerikarli tuyuladi, chunki bu yerda chiroyli gap yetmaydi. Biroq shu mashq fikrni tartibga soladi. Kim aytgan? Qayerda aytgan? Dalilingiz nima?

Shuni ham aytish kerak: jurnal va indeks nomlari hamma vaqt ham sifatni kafolatlamaydi va ilmiy dunyoda bunday nashrlar orasida darajalar farqi katta. Yosh muallif uchun maqolaning asosiy qiymati, ehtimol, jarayonda. Keyingi bosqichda uning ishini sohaning haqiqiy mutaxassisi oʻqib, qattiq tanqid qilsa, undan ham koʻp foyda koʻradi. Olimlik aynan shu tanqidni koʻtarishdan boshlanadi.

Antologiya va gazeta sahifalari

Farogʻatning ijod namunalari AQShning «Successful Generation» va «Raven Cage Zein» hamda «Ijod bogʻidan guldasta» antologiyalaridan joy olgan. Sheʼr va maqolalari «Tong yulduzi», «Ezgu soʻz», «Gulxan» va «Gʻuncha» kabi respublika nashrlarida chop etilgan.

Bu roʻyxatdagi nomlardan «Gulxan» va «Gʻuncha» koʻp avlod oʻzbek bolalari qoʻlida boʻlgan jurnallar. Bu sahifalarga chiqish ota-onalari ham, buvisi ham biladigan oddiy quvonch. Hali ham bola nomi jurnalda chiqsa, uy ahli uni qayta-qayta varaqlaydi. Xalqaro antologiyalar esa boshqa tuygʻu beradi: uzoqdan seni kimdir oʻqiyotgani haqidagi fikr. Ikkalasi ham foydali, ammo yosh ijodkor uchun oʻz oʻquvchisini bilish muhim. «Tong yulduzi» oʻquvchisi uchun yozilgan matn bilan xorijiy antologiya uchun yozilgan matn bir xil boʻlmaydi.

300 kishilik kanal

Maktabdagi darslar bilan birga Farogʻat 300 dan ortiq yosh ijodkorni birlashtirgan ijodiy kanalni yuritadi. Bu raqam katta emas va shuning uchun qiziqarli.

Millionlik obunachi degan gap bugun odatiy koʻrinadi. Ammo ijodkorlar uchun uch yuz kishi juda yaxshi hajm. Ular bir-birini oʻqiy oladi. Har biriga javob yozish mumkin. Adabiyot tarixida juda koʻp harakat bir necha oʻn kishidan boshlangan: bir xonadagi muhokama, kichik jurnal, doʻstlar davrasi. Oʻsha kichik doira odamga oʻqilishini his qildiradi. Oʻz ishini koʻrsatishga uyalgan oʻsmir birinchi marta shunday joyda matnini ulashishi mumkin.

Lekin kanalni yuritish ham vaqt talab qiladi. Har kuni yangi narsa, kimningdir sheʼri, kimningdir savoli. Yosh rahbar uchun bu tahrirchilikka oʻxshash ish. Kimning matnini qoʻyish kerak? Zaif sheʼrni yuborgan odamga nima deyish lozim? Bu savollar adabiy muhitdagi eng nozik savollardir. Yaxshi ustozlar bunga yillar davomida oʻrganadi.

Liderlik va halollik

Farogʻat bir nechta xorijiy tillarni oʻrganmoqda. U liderlikni masʼuliyat, halollik va boshqalarga oʻrnak boʻla olish deb biladi. Tengdoshlariga shunday deydi: «Oʻzingizga ishoning, ilm olishdan va mehnat qilishdan aslo toʻxtamang. Har bir kichik qadam ham sizni katta maqsadlaringiz sari yaqinlashtiradi!»

«Halollik» soʻzi ilmiy maqola yozgan odam uchun oʻzgacha ogʻirlikka ega. Bugun oʻsmirlar orasida boshqa joydan koʻchirish, sunʼiy intellektga yozdirib, oʻz nomi bilan chiqarish oson boʻlib qoldi. Ilmiy halollik faqat kattalar masalasi emas. Birovning fikrini manbasiz keltirmaslik, oʻqimagan kitobni roʻyxatga qoʻymaslik maktabda boshlanadi. Bu ham poydevorning eng past qatlami. U yerda xato ketsa, ustidagi hamma narsa yorilishi mumkin.

Jurnalistikaga yoʻnalgan odam uchun esa halollik kasbiy shart. Faktni tekshirish, manbani himoya qilish, oʻzi koʻrmagan voqeani koʻrgan kabi yozmaslik.

Jurnalist boʻlish: reja

Farogʻatning kelajakdagi maqsadi professional jurnalist boʻlish, xalqaro miqyosda Vatanini tanitish va yoshlar rivojiga hissa qoʻshishdir. Bu hali oldindagi maqsad.

Uning Ogahiy haqidagi maqolasi bu rejaga kutilmagan yoʻl ochadi. Ogahiy ham oʻz davrining oʻziga xos «hisobot beruvchisi» boʻlgan. Xonlik tarixini yozgan odam voqeani koʻrgan va qayd etgan. Keyingi avlodlar bilishi uchun yozgan. Bu jurnalistika emas, albatta. Ammo yozuvni voqeani saqlash vositasi deb bilish ikkalasida ham bor.

Xalqaro jurnalistika uchun esa keyingi yillarda tillar, keng oʻqish va dalada ishlash tajribasi kerak boʻladi. Boshqa joyning mavzusini yozishdan oldin, Xorazmning oʻz mavzularini chuqur yozish ham yaxshi boshlanish: Orol, suv, Xiva yoshlarining hayoti, sayyohlik va mahalliy odam. Ular xalqaro oʻquvchi uchun ham qiziq boʻlishi mumkin, chunki bu haqda yozadigan mahalliy jurnalistlar kam.

Bir necha til va bitta kasb

Farogʻat bir nechta xorijiy tillarni oʻrganmoqda. Boʻlajak jurnalist uchun bu bezak emas. Bir voqea haqida turli tilda yozilgan xabarlarni oʻqigan odam darhol bir narsani koʻradi: voqea bitta, tasvir esa har xil. Bir nashr jim oʻtgan tafsilotni boshqasi sarlavhaga chiqaradi.

Manbani bir necha tilda solishtirish bugungi jurnalistikaning eng foydali koʻnikmalaridan biri. Soxta xabar koʻpincha bir tilda tez tarqaladi, boshqa tilda esa uning asli topiladi. Xorazmdagi maktab oʻquvchisi bu odatni hozirdan boshlasa, uning xalqaro maqsadi ham quruq orzu boʻlib qolmaydi.

Bu odat uning Ogahiy haqidagi ishiga ham foyda beradi, chunki u ham boshqa tilga chiqqanda aniq boʻlishi kerak.

Bugungi qator

Xivadagi ustalar poydevor uchun qazilgan chuqurga tosh qoʻyganda, bu devorning qachongacha turishini bilmagan. Ular faqat bugungi qatorga qaragan. Ularning ismi koʻp hollarda yoʻqolib ketgan, ammo devor bor.

Ogahiy ham oʻz tarjimalari qaysi kuni, kim tomonidan, qaysi tilda eslanishini bilmagan. U oddiygina navbatdagi sahifani yozgan. Oradan uzoq vaqt oʻtib, uning nomidagi maktabda toʻqqizinchi sinf oʻquvchisi u haqida maqola yozmoqda. Uning oʻzi yozayotgan matnlar uzoq yillardan keyin nima boʻlishini hali hech kim aytolmaydi. Hozircha uning qoʻlida bugungi qator bor.

Yetakchi Iqtibosi

Iqtibos posteri 16:9

Siz ham Ensiklopediyaga qoʻshiling va Yetakchilar qatoridan joy oling!

Oʻzbekistonning eng faol yetakchi yoshlari safidan joy oling, shaxsiy biografiyangiz va yutuqlaringizni jurnalimizda eʼlon qiling! Barcha jurnal sonlarini mutolaa qilish va ensiklopediyada oʻz sahifangizga ega boʻlish uchun hoziroq ariza topshirishingiz mumkin.