Ensiklopediya yozuvi
  • Sanʼat va Madaniyat

Axrorbek Ulugʻbekov Alisher oʻgʻli

  • Muhammad Yusuf nomidagi ijod maktabi oʻquvchisi
  • Rejissyor
  • "Turon teatri" respublika bosqichi 1-oʻrin (Xitoy yoʻllanmasi) sohibi
  • "Turon yoʻlbarslari" kumush medal sohibi

Kamera bilan skanerlang: shu profil ochiladi

Axrorbek Ulugʻbekov Alisher oʻgʻli
OʻzYYE aʼzosi19.08.2026 dan
Tugʻilgan sana
16.06.2009
Tugʻilgan joyi
Andijon viloyati, Andijon tumani
Hudud
Andijon

Sahnani kim yaratadi? Axrorbek Ulugʻbekov va rejissyorlik degan koʻrinmas ish

Andijonlik oʻquvchi «Turon teatri» respublika tanlovida birinchi boʻlib, Xitoyga ijodiy sayohat yoʻllanmasini yutgan. U harbiy-sport musobaqasida kumush medal olgan, videorolik tanlovlarida sovrindor, gazetada maqolalari chiqqan. Uning orzusi esa aniq: teatr rejissyori boʻlish.

Spektakl tugaganda tomoshabin aktyorlarga qarsak chaladi. Sahnaga chiqqanlarning yuzlarini eslab qoladi. Rejissyor esa oʻsha paytda koʻpincha zal orqasida turgan boʻladi. Uning ishi koʻrinmaydi, chunki u har joyda. Aktyor qayerga qarab turishi, qachon jim qolishi, yorugʻlik qachon soʻnishi, qaysi jumla baland, qaysi biri sekin aytilishi uning qarori. Tomoshabin buni sezmasa, demak, ish yaxshi bajarilgan.

Shu sababli yosh odamning rejissyorlikni orzu qilishi bir narsani anglatadi: u sahnada koʻrinishdan koʻra, sahnada nima boʻlishini oʻzgartirishni istaydi. Axrorbek Ulugʻbekovning shiori ham shu kayfiyatga mos.

Imkoniyatlar oʻzi paydo boʻlmaydi, ularni siz yaratasiz!

Bu gap rejissyor tilida juda aniq maʼno oladi. Boʻsh sahnada hech narsa oʻz-oʻzidan paydo boʻlmaydi. Dekoratsiya yoʻq, kayfiyat yoʻq, voqea yoʻq. Bir nechta oddiy odam, bir nechta stul va matn bor. Ulardan ikki soatlik boshqa dunyo yaratiladi. Pyotr Bruk kabi teatr ustalari ham boʻsh makonning oʻzi yetarli ekanini koʻp aytgan: sahnadan bir odam oʻtib, ikkinchisi unga qarasa, teatr tugʻiladi.

Lekin bu shiorni tanqidiy oʻqish ham kerak. Sharoit muhim. Teatr maktabi, ustoz, ijod maktabi, tanlov — bularni Axrorbek oʻzi yaratmagan, u mavjud imkoniyatlardan foydalangan. Toʻgʻri tushunilsa, gap shunda: tayyor sharoit ham oʻzi ishlamaydi. Unga kirib, undan natija chiqarish kerak.

2022: Muhammad Yusuf maktabiga kirish

Axrorbek 2009-yil 16-iyunda Andijon viloyatining Andijon tumanida tugʻilgan, hozir Andijon shahrida yashaydi. 2022–2023-oʻquv yilidan Muhammad Yusuf nomidagi ijod maktabida oʻqiydi. Uning asosiy yoʻnalishlari teatr rejissyorligi, sahna madaniyati, aktyorlik mahorati, media va videomontaj, publitsistika hamda harbiy-sport yoʻnalishidir.

Ijod maktabi uning uchun burilish nuqtasi boʻlganga oʻxshaydi. Bu yerda soʻz bilan ishlash oʻrgatiladi va bu rejissyor uchun asosiy poydevordir. Rejissyor avvalo oʻquvchi. U dramani bir necha marta oʻqiydi, jumlalar ortidagi niyatni qidiradi. Bir gap chin dildan aytilganmi yoki kinoya bilan? Qahramon nimani yashirmoqda? Yaxshi oʻqimagan rejissyor yaxshi sahnalashtira olmaydi.

Oʻzbekiston xalq shoiri Muhammad Yusuf satrlari koʻp ijrochilar tomonidan kuylangan. Bu ham oʻziga xos dars: soʻz sahifadan chiqib, ovoz va musiqaga oʻtganda boshqacha kuchga ega boʻladi. Teatr ham shu oʻzgarish sanʼatidir.

Uchinchi oʻrindan birinchi oʻringa

Axrorbek «Turon teatri» tanlovining 2025-yil mart oyidagi jamoaviy bahslarida 3-oʻrinni olgan. 2026-yilda esa tanlovning respublika bosqichida 1-oʻrinni qoʻlga kiritgan va Xitoy Xalq Respublikasiga xalqaro ijodiy sayohat yoʻllanmasi sohibi boʻlgan.

Bu ikki natija ketma-ket kelgani muhim. Faqat birinchi oʻrin yozilganda hikoya yarim qoladi. Bir yil oldin uchinchi boʻlgan odam nima qilgan? U, ehtimol, hakamlarning izohini eslagan, kuchli jamoalar nima qilganini koʻrgan, oʻzining kuchsiz sahnalarini qaytadan koʻrib chiqqan. Bizda bu jarayon haqida tafsilot yoʻq, lekin natijadagi oʻzgarish uning boʻlganini koʻrsatadi. Teatr jamoasi uchun bir yil oraligʻi uzoq vaqt.

Yoʻllanma haqida ham alohida gapirish kerak. Xitoy qadimiy va juda boshqacha teatr anʼanasiga ega mamlakat. Peking operasining harakatlari, yuz boʻyoqlari va ramziy qoʻl ishoralari Yevropa dramasidan keskin farq qiladi. Yosh rejissyor uchun boshqa madaniyatni koʻrish oʻz sahnasiga boshqacha qarashni beradi. Sayohat dasturi aniq nimani oʻz ichiga olgani bizga maʼlum emas. Ammo yoʻllanmaning oʻzi yosh ijodkorga muhim imkoniyat.

Rejissyorlik: buyruq emas, ishonch

Maktab teatrida rejissyor boʻlish oson emas. Aktyorlar uning tengdoshlari, doʻstlari, sinfdoshlari. Ulardan biri «men buni bunday qilmayman» desa, unga ishdan boʻshatish bilan tahdid qila olmaysan. Ularga nima uchun bu sahna shunday boʻlishi kerakligini tushuntirish kerak. Yosh rejissyorning eng qiyin vazifasi ham shu: oʻzi tengi odamlarga «qayta qilamiz» deyish va ularni xafa qilmaslik.

Yana bir qiyinchilik bor. Rejissyor oʻz gʻoyasini sevib qoladi. Lekin sahnada u ishlamasa, undan voz kechish kerak. Bir oy oʻylangan yechim birinchi mashqda kulgili koʻrinishi mumkin. Tajribali rejissyorlar buni yaxshi biladi: bu ishda eng qimmatli narsa oʻz gʻoyangdan voz kecha olishdir.

Axrorbekning oʻz gapi bor: «Har qanday qiyinchilik qarshisida chekinmay, boshlagan ishni oxirigacha yetkazish va har kuni oʻz ustida ishlash — haqiqiy gʻalabaning kalitidir.» Teatrda bu oddiy maslahat emas. Premyeraga bir kun qolganda hammasi buzilayotgandek tuyuladi. Bir aktyor kasal, dekoratsiya tayyor emas, matn yodlanmagan. Rejissyor shunda taslim boʻlmasligi kerak, aks holda hamma ham taslim boʻladi.

Yoʻlbars va tartib

Axrorbekning roʻyxatidagi kutilmagan satr harbiy-sport. 2026-yilning fevral oyida «Turon yoʻlbarslari» harbiy-sport musobaqasining viloyat bosqichida 1-oʻrin, aprel oyida respublika bosqichida 2-oʻrin, kumush medal.

Sanʼatkor va harbiy-sport bir qarashda ikki boshqa dunyo. Lekin teatrda ham, harbiy tayyorgarlikda ham intizom asosiy narsa. Ikki yuz marta takrorlangan harakat. Aniq vaqt. Boshqalarning harakatiga moslashish. Yoʻlning qiyin joyida oʻzini ushlab turish. Sahnadagi kuchli harakat, odatda, koʻp mashqning natijasidir.

Bu tajriba rejissyorga boshqacha foyda beradi. Teatr jamoasini boshqaradigan odam koʻp vaqt va kuchni talab qiladigan jarayonni yuritadi. Charchagan paytda ham jamoa oldida turishi kerak. Musobaqada oʻrganilgan chidamlilik shu yerda kerak boʻladi. Shuningdek, u harbiy dramalarni sahnalashtirsa, odamlar qanday harakat qilishini kitobdan emas, oʻz tanasidan biladi.

Video va montaj: vaqt bilan ishlash

2024-yil oktabr oyida «Sheryurak» videoroliklar respublika tanlovida 3-oʻrin, 2025-yil fevral oyida Zahiriddin Muhammad Bobur tavalludiga bagʻishlangan videoroliklar tanlovida 2-oʻrin. Axrorbekning asosiy koʻnikmalaridan biri videomontaj.

Montaj rejissyorga vaqtni boshqarishni oʻrgatadi. Bir kadr ikki soniya uzun boʻlsa, sahna zerikarli boʻladi. Ikki soniya qisqa boʻlsa, tomoshabin tushunishga ulgurmaydi. Sahnada ham shunday: pauza, ritm, sahna almashishi. Teatr va kino bir-biridan farq qiladi, ammo vaqt tuygʻusi ikkalasida ham asosiy narsa. Boburni film qilish esa yana bir mashq: tarixiy shaxs haqida qisqa rolikda nima aytish mumkin? Nimani olib tashlash kerak? Yosh ijodkor shunda tarixiy hurmat bilan ijodiy talab orasidagi muvozanatni koʻradi.

«Ovozimni topishga yordam bergan nashr»

Axrorbekning «Tong yulduzi» gazetasida ikki maqolasi chop etilgan: «Oila — tarbiya maskani» (2024-yil 11-noyabr) va «Ovozimni topishga yordam bergan nashr» (2025-yil 4-avgust).

Ikkinchi sarlavha alohida eʼtiborni tortadi. Biz maqola matnini bu yerda oʻqimadik, shuning uchun mazmunini taxmin qilmaymiz. Lekin nomning oʻzi yetarlicha gapiradi. Oʻsmir uchun «ovoz topish» oʻziga xos savol. Sahnada u boshqalarning matni bilan ishlaydi, gazetada esa oʻz gapini oʻzi aytadi. Har qanday rejissyorga bunday tajriba kerak. Boshqalarning soʻzini sahnalashtirishdan oldin, oʻz soʻzing bor-yoʻqligini bilish muhim.

MYCS MUN va tashkilotchi boʻlish

U Fargʻona vodiysi miqyosida oʻtkazilgan «MYCS MUN» yoshlar konferensiyasining asosiy masʼul tashkilotchisi boʻlgan. «Zakovat» intellektual bellashuvining 2025-yilgi viloyat olimpiadasida 1-oʻrinni olgan, «GrowX» yoshlar tashabbuslari loyihasining faol aʼzosi va koʻngillisi.

Konferensiya tashkil qilish, aslida, kichik sahnalashtirishga oʻxshaydi. Jadval bor, ishtirokchilar bor, bosh rejissyor bor. Har narsa vaqtida boʻlishi kerak, ammo bir narsa albatta rejadan chiqadi. Bu jarayonda ishtirokchilar yuzlab boʻlishi mumkin va bu bir spektakldan katta logistika demakdir. Uning teatr tajribasi bu yerda ish bergan boʻlsa, bu tajriba oʻz navbatida teatrga qaytadi: endi u sahna ortidagi ishni qanday tashkil qilishni yaxshiroq biladi.

Institut va milliy teatr: reja

Axrorbekning maqsadi Oʻzbekiston davlat sanʼat va madaniyat institutining Teatr rejissyorligi yoʻnalishida oʻqish, milliy teatr sanʼatini xalqaro maydonga olib chiqadigan mahoratli rejissyor boʻlish va zamonaviy sahna asarlari orqali jamiyat maʼnaviyatini yuksaltirishdir. Bu hali oldindagi yoʻl.

Milliy teatrni xalqaro maydonga olib chiqish chiroyli maqsad, ammo uning savoli qiyin. Milliy degani nima? Faqat eski libos va qoʻshiqmi? Oʻzbek teatrida oʻz qadimiy anʼanalari, masxarabozlik va jadidlar davridagi dramalar bor. Abdurauf Fitrat, Mahmudxoʻja Behbudiy sahnani maʼrifat maktabi deb bilgan. Bugungi yosh rejissyor bu merosga qanday qaraydi? Uni muzeyga qoʻyadimi yoki zamonaviy tilda qayta yaratadimi? Bu savolga javob berish uchun koʻp oʻqish, koʻp spektakl koʻrish va koʻp xato qilish kerak.

Xitoy yoʻllanmasi: koʻrish maktabi

«Turon teatri» gʻalabasi Axrorbekka Xitoy Xalq Respublikasiga xalqaro ijodiy sayohat yoʻllanmasini bergan. Boʻlajak rejissyor uchun bu sayohat oddiy dam olish emas. Boshqa xalqning sahnasi qanday ishlaydi? Xitoy teatrida harakat, niqob va musiqaning oʻrni butunlay boshqacha. Rejissyor koʻzi shunday tajriba bilan kengayadi: u oʻz sahnasida odatiy deb bilgan narsalarning aslida faqat bir usul ekanini tushunadi. Milliy teatrni xalqaro maydonga olib chiqish niyatidagi odam birinchi navbatda boshqa teatrni koʻrishi kerak.

Parda ortida

Hikoyani parda ortida tugatish toʻgʻri boʻladi. Premyera kechasi. Zal toʻlgan, chiroqlar oʻchmoqda. Bu lahzada rejissyor hech narsa qila olmaydi. Oy davomida qilgan ishlarining hammasi endi aktyorlar qoʻlida. Sahnaga chiqib, bir narsani tuzatishning iloji yoʻq. U faqat qarab turadi.

Imkoniyatni yaratish shunday ish. Oldindan tayyorlanadi, ammo oxirgi daqiqada boshqalarga topshiriladi. Andijondagi maktab teatrida boshlangan bu yoʻl qayergacha yetishini biz bilmaymiz. Lekin Axrorbek oʻz oldiga eng toʻgʻri savollardan birini qoʻygan: sahnada nima boʻlishi kerak, va uni qanday qilib boshqalar bilan birga yaratish mumkin?

Yetakchi Iqtibosi

Iqtibos posteri 16:9

Siz ham Ensiklopediyaga qoʻshiling va Yetakchilar qatoridan joy oling!

Oʻzbekistonning eng faol yetakchi yoshlari safidan joy oling, shaxsiy biografiyangiz va yutuqlaringizni jurnalimizda eʼlon qiling! Barcha jurnal sonlarini mutolaa qilish va ensiklopediyada oʻz sahifangizga ega boʻlish uchun hoziroq ariza topshirishingiz mumkin.